Assyrian Forums
 Home  |  Ads  |  Partners  |  Sponsors  |  Contact  |  FAQs  |  About  
 
   Holocaust  |  History  |  Library  |  People  |  TV-Radio  |  Forums  |  Community  |  Directory
  
   General  |  Activism  |  Arts  |  Education  |  Family  |  Financial  |  Government  |  Health  |  History  |  News  |  Religion  |  Science  |  Sports
   Greetings · Shläma · Bärev Dzez · Säludos · Grüße · Shälom · Χαιρετισμοί · Приветствия · 问候 · Bonjour · 挨拶 · تبریکات  · Selamlar · अभिवादन · Groete · التّحيّات

Ittiẖad-Taraqqi w Taškilati-Maxşuşa (Surayt)

    Previous Topic Next Topic
Home Forums Government Topic #202
Help Print Share

Jan Bet Sawocemoderator

 
Send email to Jan Bet SawoceSend private message to Jan Bet SawoceView profile of Jan Bet SawoceAdd Jan Bet Sawoce to your contact list
 
Member: Sep-14-2011
Posts: 305
Member Feedback

Ittiẖad-Taraqqi w Taškilati-Maxşuşa (Surayt)

Jul-23-2014 at 01:52 AM (UTC+3 Nineveh, Assyria)

Ittiẖad-Taraqqi w Taškilati-Maxşuşa
Jan Beṯ-Şawoce

Alert   IP Print   Edit        Reply      Re-Quote Top

 
Forums Topics  Previous Topic Next Topic

Jan Bet Sawocemoderator

 
Send email to Jan Bet SawoceSend private message to Jan Bet SawoceView profile of Jan Bet SawoceAdd Jan Bet Sawoce to your contact list
 
Member: Sep-14-2011
Posts: 305
Member Feedback

1. Ittiẖad-Taraqqi w Taškilati-Maxşuşa (Part 1)

Jul-23-2014 at 01:54 AM (UTC+3 Nineveh, Assyria)

In reply to message #0
 
Last edited on Jul-23-2014 at 09:07 AM (UTC3 Nineveh, Assyria)
 
1

Bi ğazeta d ”Yeni Şafak” (20-23 Kasim 2005), ğaztaji Cabdalla (Abdullah Muradoğlu), bë kmo ẖalëqyoṯo frëswole maḏco yarixo cal u cwodo di Taškilati-Maxşuşa. Harke mërwole hawxa: Bu xarj d cësri (20) duwal, kito Taškilati-Maxşuşa.

Harke xabro d xarj, bi cmara i naqla d maqëmiwo kefe du siyoğo, meqëm, maẖtiwo kalšo w nëqërto, bëṯër hawiwo čëmënto w nëqërto. Maẖtiwo maye aclayye w xulţiwolle saymiwole xarj...

U maṯlo d lalcël bu şurayt kmiţamërle hawxa: Bu layšo d cësri (20) duwal kit ẖmiro d Taškilati-Maxşuşa.

Ad duwalani lëwle ëšmayye, u sabab, cal u mede d huwwe d mërle: Lë maqballe d mëḏkori.

Kumarno u maḏco cal d mëdle mu MIT, lë maqballe ëšme dad duwalani d miḏoci.
Du šrolo ste hani manwën?

Bi sëbbe d hawili zabno yarixo këmfatašno bi masale du Sayfo hawili maḏco, hani adyawma kuḏcinalle. Laʹan bëṯër ste, yacni bu zabno di jëmhuriye ste ac calaqatani cayni mdawamme...

Ad duwal hanine: Suriya, u Cëraq, u Iran, Mëşër, Libya, Cezayir, Tunës, Mağrëb, Falasţin, Sëcudiye, Yemen, Coman, Azarbayjan, Afğanistan, Hëndistan, b Boşna-Harsak, b Albanya, b Dağëstan, b Turkmanistan, Tajikistan, b Moritanya,....

***

I Taškilati-Maxşuşa, u maḏco d këtlan adyawma acla, sëmtoyo heš mi ẖarayto dan 1800ʹwat. Bu zabnano, simo xëd gërub d fëdawiye lašan u qaţlo dam muxalëf d lawğël w d larwal du Ittiẖad w Taraqqi.

Bi badaye dan 1900 qţëlle ğalabe nahire w ğaztajiye rum, armënoye, hëḏoye, tërk, carab, şëroye,...

***

Šato 1906, Ittiẖad w Taraqqi bdele këmšayëc ar riše di Taškilati-Maxşuşa lu Anadol, l Beṯ-Nahrin, l Armenya, lu Cëraq, lu Iran, l Suriya, l Fëlësţin l Mëşër,... d maltëmi maḏco dini w atnografi cal ac came. Hani bëṯër sëmënne raporat, mqadmënne l Ittiẖad w Taraqqi.

Camar Naji Bag <Ömer Naci Bey> u čarkazi, ban 1906 koṯe l Urmi. Tamo kẖoze aş şëroye madënẖoye këtte ẖarake d ronasans bu ţboco w froso. Kẖuzelën rakiwe, mtakze, kuḏci mën këbci w këmjadli l arco. Këzze l Tabriz, tamo ste cayni mede kẖoze. Knoẖët lu Cëraq. Tamo ste cayni mede ksoyëm.

Ittiẖad w Taraqqi, 1908 bëṯër d mëdle u ẖëkëm b iḏe, rišo d wazire Ţalcat Paša kmaltëm i qongre qamayto du Ittiẖad w Taraqqi. Tamo komër: Biz bu milletin başına geçtik. Fakat Anadolu bizim için kapalı bir kutudur, önce bunun içini tanımamız, sonra bu millete layık hizmetlerde bulunmamız lazım geldiğine inanıyorum. (Şapolyo, Enver Behnam, Mezhepler ve Tarikatlar Tarihi, 1964 (2004, 2006), s. 12)

Bu şurayt kowe: Aẖna hawina riše li mëllaṯe. Bas aẖna u Anadol lašanayna heš cëlbe şxërtoyo, qamayto kobëc d yulfina gawa, bëṯër hedi kiban mqadmina xëdmat dë kmalëq w dë klozëm lu camano, kmëtyaqanno.

Hedi mëdde qarar, mšayacce Baha Sacid Bag (Sait Bey) bayn daq qëzëlbaš w bektašiye, H̱asan Fahmi Xoja w Mehmet Ţahir (më Burşa) bayn dan axiye, Ascad Uraş (Esat Uras) bayn dan armënoye.

Alert   IP Print   Edit        Reply      Re-Quote Top

Jan Bet Sawocemoderator

 
Send email to Jan Bet SawoceSend private message to Jan Bet SawoceView profile of Jan Bet SawoceAdd Jan Bet Sawoce to your contact list
 
Member: Sep-14-2011
Posts: 305
Member Feedback

2. Ittiẖad-Taraqqi w Taškilati-Maxşuşa (Part 2)

Jul-23-2014 at 01:58 AM (UTC+3 Nineveh, Assyria)

In reply to message #0
 
2

Ban 1890, b Almanya, aš šërak du silaẖ bdalle d mëfqi a tfënag qamoye. 2-3 šne cal ẖḏoḏe, dlo kloyo, Almanya hani mšaycila hadiye li dostiye d këtwola cam i oşmanliye. B riše di oşmanliye Cabdul-ẖamid šëlţono w xalifawe li ţayuṯo du cëlmo kule. U xabro d umarwo tre lëwewo.

Cam Cabdul-ẖamid bdele siyase këtla sistam siyasi mqabël da mšiẖoye. Huwwe ste këtwole xëfya, cal iḏayye maqţalwo w ẖubaswo am muxalëf d këtle.

Meqëm d markëw H̱amidiya-Alaylari, këtwole quwwat taẖt më iḏe b ëšmo d ”Bašibozuqlar”. Hani quwwat mşalẖewën, hujmiwo cal aq qëryawoṯo w cal walayat d këtwolle nëfus ziyudo ba mšiẖoye. Naqla ẖreto hani ab ”Bašibozuqlar” mhajër, cašëryoṯo d kurmanj, carab, cazariye, turkman, čarkaz, čačan, fërsoye w ţayewën. Cašqiyatiye saymiwo, nošo mënayye lë mëmsakwo w lë mëẖkamwo. Hani zabno yarixo mxarxarre an armënoye w aş şëroye.

Ğer mawxa, Cabdul-ẖamid këtwole zapţiye baw walayat, bi dukṯo d kuraxwo u ekonomi, yacni bi šuqo u ẖa dlë mëžğalwo bu mahwo w šqolo lišono d ţaye, mijazewo. Meqëm quţciwo lišonayye, bu zabno d Cabdul-ẖamid mitawqëḏiwo ad dukkane d këtwolle w miẖalqiwo laẖ ẖabsat, tamo micaḏbiwo caḏabat du mawto.

I naqla d aṯën a tfënag d Almanya hadiye, Cabdul-ẖamid ftëẖle bë Sţanbël ”Caširat Mektebleri”. Harke b Armenya w Beṯ-Nahrin i clayto, man këtwo cašëryoṯo d kurmanj, amţele ar riše w an nacime d këtwolle, maqralle aydarbo gëd quţli w maqţëli bu amro du šëlţono an armënoye, aş şëroye, ah hëḏoye, ač čalkoye, aš šamsiye, aş şabiye… Yacni hani d latne ţaye.

Hedi rakiwi H̱amidiya-Alaylari. U mede d sëmme, balki bu tarix maṯlo ẖreno latle. Bu zabnano ğalabe armënoye w şëroye hawën ţaye. Cal u zabnano u maḏco d këtlan ğalabe nëquşoyo.

Rasmi Sayfo iḏico cal iḏe d H̱amidiya-Alaylari dan 1895-96ʹyo.
Baq qëbole d sëmli cam as sowe, nëquşo nošo këtwole maḏco cal u Sayfano w cal u Sayfo d hawi bi Addane w lë ẖḏora ban 1909.

Sayfo d 1895-96 d šamëcile gabayna, hën ëmmiwole Sayfo dë Diyarbakër w hën ste Sayfo di Sacdiye. Haṯe i Sacdiye kfayšo qarëwto lë Diyarbakër.

Bu zabnano, i siyase di dawle qëmto cal i šarica di ţayuṯowa, u mšiẖoyo ẖaq xëd dëdwono latwole bi oşmanliye.

Maṯlo, i naqla d maṯwo ẖa mšiẖoyo, mu qoḏe warëqto d ruxşa di nacle li mšiẖuṯo am more dlë manţanwo, qwarṯo lë qudriwo d saymiwo. I naqla d qaṯwolle hawxa ruxşa, lu bayto du miṯo uṯewo tre zapţiya. Hani më ẖḏo rağlo mgargëšiwo u miṯo baz zabëqone, hul d bëţliwo. Hedi bëṯër mëbliwole quwriwole bi qalto du zawlo.

I qiyme du mšiẖoyo bi oşmanliye haqqawa.

Alert   IP Print   Edit        Reply      Re-Quote Top

Jan Bet Sawocemoderator

 
Send email to Jan Bet SawoceSend private message to Jan Bet SawoceView profile of Jan Bet SawoceAdd Jan Bet Sawoce to your contact list
 
Member: Sep-14-2011
Posts: 305
Member Feedback

3. Ittiẖad-Taraqqi w Taškilati-Maxşuşa (Part 3)

Jul-23-2014 at 02:01 AM (UTC+3 Nineveh, Assyria)

In reply to message #0
 
3

Aẖnone, Aẖwoṯo,

Mu maḏco lë cujzitu, mëqqa d quretu gëd ẖuzetu ruẖayxun mëqqa ëšmo maḏco këtxu cal ruẖayxu w cal lë ẖḏorayxun… Zabno yarixo fayišina ẖrime, mawxa b yawmo, tre w tloṯo ẖa d yolëf tarix yarixo w hano d howe b alfowat d ëšne, latyo mede basiţ.

***

Harke ëno w ğer meni mëqqa d këṯwina cal ”Ittiẖad-Taraqqi w Taškilati-Maxşuşa,” ëšmoyo. Haka harke këbeno maḏco b ẖalëqyoṯo, iḏacu latyo kul mede. D kobëc zëd maḏco, kibe qore u kṯowo d Taner Akčam, ”İnsan hakları ve Ermeni sorunu: İttihat ve Terakki'den Kurtuluş Savaşı'na,” İmge Kitabevi, 1999; cayni kṯowo bu ingilizi ”A Shameful Act: The Armenian Genocide and the Question of Turkish Responsibility,” May 16, 2006.

Harke u kaṯowo, ğalabe ẖalyo kmaẖke cal i mekanizma di Taškilati-Maxşuşa. Kmëtmaneno d kul nošo d qore a kṯowani lašan d howe maḏco cal i Taškilati-Maxşuşa gabayxun. Kito ğer kṯowe ste.

***

Gabo d ”Ittiẖad-Taraqqi” šato 1908, b inqilab caskari mëdde lu ẖëkëm bu Tarco Cloyo (Bab ël-Cali b carabi aw Bab-i Ali) bë Sţanbul. Qţiwolle wazire, msëkwolle bi zoriye du silaẖ kul mede d këtwola li ẖkume. B cayni šato li ẖkume du ”Ittiẖad-Taraqqi” sëmwola i “Taškilati-Maxşuşa” organ rasmi di dawle.

Bëṯër b šato cal iḏe di “Taškilati-Maxşuşa” mẖaḏarwolle awwël Sayfo bi Addane. Bë ẖḏo šabṯo maqţewolle 30 alfo armënoye w şëroye. Qaţlo rabo sëmwolle. Maqëmwolle ac cašëryoṯo dak kurmanj w dam muhajër ţaye lu qaţlo. Ba šqoqe di Addane an noše armënoye w şëroye pazzëki xu sawal mënẖëriwo. Bëṯër dlo šafaqa nacimo, rabo, aṯto, gawro, dost, ẖawro, qariwo, jiran, raẖuqo,... latwo. Man dë msik bi dëkṯo nẖir. Cal hawxa kito dokumane w kito maḏco.

Bu Sayfo di Addane 1909, këtwo ğalabe awruppawiye bi Addane, shëḏḏe cal u mede d hawi. Bu macërbo bu ţboco-froso nafëqwo ğalabe kṯawyoṯo cal u Sayfo d hawiwo. A ẖkumat b Awruppa sëmwolle protestowat.

I ẖkume du ”Ittiẖad-Taraqqi” ẖaṯtowa. Kayëmo şërta, bas mëdwola dars mu mede d sëmme lan awruppawiye. Mënwe u darsano d mëdde?

Bu mëstaqbël naqla ẖreto d saymi Sayfo, bi qamayto gëd mẖawtëki an awruppawiye, lašan d lowën suhḏe lu qaţlo w tëqţilo. Mede dlë mëkṯëw lo lawğël w lo larwal.

I naqla dë mẖaḏarwolle lu Sayfo dan 1914-15, manfaqwolle amro, kul ẖa nuxroyo klozëm d ţore an arcoṯo di oşmanliye. Hani dlë qadiri xayifo d nëfqi maẖtiwonne b qamp şxiro b Cafyon-qaraẖişar. Tamo ţranne ẖbise w qţice mi arco w mi šmayo. Dlë maţi ste lu qamp qţil. Kito hawxa mbašrone, diplomat, karoxe, ţëxetër,...

***

Bu H̱ërobo du Balqan 1912, i oşmanliye xaşiro ğalabe arcoṯo bu Balqan. Ţalcat Paša waziro d lawğëlwe. H̱ëroboyo, briṯo xabro latla mën kowe bi oşmanliye. Cal iḏe di “Taškilati-Maxşuşa” bdele Sayfo bam manaţëq d Aga (Ege). Naqla ẖreto b riše di waḏifa kito i “Taškilati-Maxşuşa”.

Harke b riše di “Taškilati-Maxşuşa” Ašraf Quščubašiʹwe (Eşref Kuşçubaşı). Acme u aẖuno Şami Bag (Sami Bey). Hani Şami Bag bu zabno d Kamal, cal u Baẖër Komo bi gamiye qţiwole Muştafa Şubẖi u rišo di TKP. Më bëṯre malëfle tel rafico cal qḏole, ẖnëqle w mẖalaqle bam maye.

Bu zabno du H̱ërobo du Balqan mën hawi cal aş şëroye maḏco kayiso latwolan, ucdo ste ğalabe maḏco layt. B hën ţboce-frose nafëq cal şëroye d hawi qaţlo aclayye b dëkoṯo dëkoṯo amma dlo detay.

Bëṯër mu H̱ërobo du Balqan Xalil Mantaša komër hawxa ”... Lawğel w larwal i ẖale di ẖkume qawyowa. Ţalcat Bey, an noše d qayimi cal i dawle bi nxiluṯo, maẖtiwole qume nuqţo qamayto lu ţënḏifo....” Halil Menteşe, ”Halil Menteşe´nin Anıları,” Hürriyet Vakfı Yayınları, İstanbul, 1986, ff. 165-66.

Alert   IP Print   Edit        Reply      Re-Quote Top

Forums Topics  Previous Topic Next Topic


Assyria \ã-'sir-é-ä\ n (1998)   1:  an ancient empire of Ashur   2:  a democratic state in Bet-Nahren, Assyria (northern Iraq, northwestern Iran, southeastern Turkey and eastern Syria.)   3:  a democratic state that fosters the social and political rights to all of its inhabitants irrespective of their religion, race, or gender   4:  a democratic state that believes in the freedom of religion, conscience, language, education and culture in faithfulness to the principles of the United Nations Charter — Atour synonym

Ethnicity, Religion, Language
» Israeli, Jewish, Hebrew
» Assyrian, Christian, Aramaic
» Saudi Arabian, Muslim, Arabic
Assyrian \ã-'sir-é-an\ adj or n (1998)   1:  descendants of the ancient empire of Ashur   2:  the Assyrians, although representing but one single nation as the direct heirs of the ancient Assyrian Empire, are now doctrinally divided, inter sese, into five principle ecclesiastically designated religious sects with their corresponding hierarchies and distinct church governments, namely, Church of the East, Chaldean, Maronite, Syriac Orthodox and Syriac Catholic.  These formal divisions had their origin in the 5th century of the Christian Era.  No one can coherently understand the Assyrians as a whole until he can distinguish that which is religion or church from that which is nation -- a matter which is particularly difficult for the people from the western world to understand; for in the East, by force of circumstances beyond their control, religion has been made, from time immemorial, virtually into a criterion of nationality.   3:  the Assyrians have been referred to as Aramaean, Aramaye, Ashuraya, Ashureen, Ashuri, Ashuroyo, Assyrio-Chaldean, Aturaya, Chaldean, Chaldo, ChaldoAssyrian, ChaldoAssyrio, Jacobite, Kaldany, Kaldu, Kasdu, Malabar, Maronite, Maronaya, Nestorian, Nestornaye, Oromoye, Suraya, Syriac, Syrian, Syriani, Suryoye, Suryoyo and Telkeffee. — Assyrianism verb

Aramaic \ar-é-'máik\ n (1998)   1:  a Semitic language which became the lingua franca of the Middle East during the ancient Assyrian empire.   2:  has been referred to as Neo-Aramaic, Neo-Syriac, Classical Syriac, Syriac, Suryoyo, Swadaya and Turoyo.

Please consider the environment when disposing of this material — read, reuse, recycle. ♻
AIM | Atour: The State of Assyria | Terms of Service