share

 Home | History | 1900-1999 A.D. Assyrian History

1915: Sayfo and Resistance against Kurds and Turks in ´Ayn-Wardo in 1915, in Turabdin, northern Assyria.
1915: Sayfo w Qëwomo mqabël dak kurmanj w dat tërk b Ciwardo (west Syriac)

by Gallo Shabo (1875-1966) | Ḫëḏoro: Jan Beṯ-Şawoce

Posted: Friday, May 20, 2011 at 03:31 PM CT


Gallo Shabo (1875-1966)

Sayfo and Resistance against Kurds and Turks in ´Ayn-Wardo in 1915, in Turabdin, northern Assyria.
Written by Gallo Shabo in modern west Assyrian - Surayt (west Syriac), the Tur Abdin dialect. Gallo Shabo was one of the resistance leaders in ´Ayn-Wardo during World War I. This article is an excerpt from the book, Massacres, Resistance, Protectors: Muslim-Christian Relations in Eastern Anatolia during World War I by David Gaunt, Racho Donef, Jan Beṯ-Şawoce (Piscataway, New Jersey: Gorgias Press 2006), pp. 397-404.

Mimro d Gallo Šabo 1
Sayfo w Qëwomo mqabël dak kurmanj w dat tërk b Ciwardo, 1915

Tërjomo mu urhoyo

Qašišo Yuẖanun Šamcunki
(më Midën, sëryoyo ortodoks)

Ḫëḏoro
Jan Beṯ-Şawoce

Azzano gab Qašo Şawme lu bayto w mërlan ”Ceḏo brixo aclayxu!” Bëṯër mëd yatiwina gabayye mërre: Ašër abuna, madam komaxlaşlox u keroxo di jamaca b Hannover, kubcina d ummatlan u mimro d ”Galle Šabo” u mẖasyo, u ciwarnoyo d mërle cal u Fërman aydarbo hawi? Madcarli aclayye umarno: Yabo ẖës diḏi ẖarušoyo, u qašo omër: De hama aẖna këbcina (dowe ẖarušo ste) d ëmmëtlanyo. Mëd mërle hawxa hedi bdeli.

Galle Šabo mawlëd bi šato dan 1875 bi qriṯo d Ciwardo. Bi madrasa di qriṯayḏe yalaf ay yulfone citonoye w u lišono sëryoyo ğalabe msawyo. Bëṯër cali bal lišone ẖrene xëd caraboyo, fërsoyo w tërkoyo.

Huwwe bu ẖabis d Mëḏyaḏ w d Marde kṯëwle kṯowe ğalabe xëd u kṯowo d Awşar Roze (qfişo, b karyo), Ţuroş Mamlo du Bar-Cëbroyo, yacni i žğaliye d këtyo msawayto. W Ḫusoye ğalabe w ma kṯowe daq qëryone, mu Kṯowo Qadišo. Kṯëwle u Kṯowo du Taqwim d cal ac ciḏe citonoye.

Galle Šabo kṯëwle mimro cal i šato du Fërman dan 1914-15. Komaẖke ebe cal ag gunẖe, dë mtaẖmalle as sëryoye bu waxt du Ḫarb Cëmumi . Cam u mimrano ze, kṯuwle kṯowo cal i qëşşa daẖ ẖaye d ruẖe.

Ebe komaẖwe aẖ ẖaye das sëryoye d këtne xaş b Ţurcabdin w komër: B Ţurcabdin w baq qëryawoṯo d këtne qariwe ela coyašwa maṯe w ẖamši (250) alfayo sëryoye.

Bi šato dan 1926, cam u ahël du baytayḏe, Galle Šabo naẖët mu Ţuro li Gozarto. Bi šato dan 1966 mẖawele su morayḏe. W mi naqqa dë ţrele Ciwardo (naqla ẖreto) caynoṯe lo ẖzalle i qriṯo. Këtle šawco abne. Ḫamšo mënne mayiṯi w a ẖrene ucdo kocayši.

Galle Šabo këtwayle qolo ẖalyo. Hawxa qole b talaqqiwa (naẖlowa). Oḏacwa ğalabe ţawwo an naẖle di cito. I sawtayḏe ğalabe šafërtowa.

I qëşşa (kṯiwto) daẖ ẖayayḏe, kalayo su naviyayḏe (su abro du abrayḏe), rabban dayroyo Cabdëlaẖad u abro du Malke. I kṯiwtaṯe aẖ ẖaye du jëddayḏe, gabeyo. Bu mimrayḏe cal u qaţlo das sëryoye, bi qamayto komar hawxa: Moran Yešoc u Alohayḏi u ẖayo, kmawdenolox. Bu şubyonayḏox xlëqlox ax xalayëq kulle. W maytallox lu hwoyo. W layto mede, me qëm caynox talyo. (Hat) u moro di šmayo. Moran! Hawli hawno, caqël w lešono! (Kubac d) maẖkeno ëšmo, mu mede d jari bu zabnano du qaţlo gniẖo. Aẖ ẖanfe, an abne d Qedor (kurdoye), u camo liţo, mmarmërono, admo (ğalabe) cajobo maxërle. Aţ ţebe gniẖe w i mayiruṯo d šamëcno, mahbëţalli. Mën d mëftakarno, bac camuqoṯo mcawëqalli. U mede dë ẖzeli w d šamëcno b aḏnoṯi ak karrin, gëd gohër u hawno! Mën d maẖkeno ẖaqiqa (w latyo) cal kul mede.

Nafëq fuqdono mu xalifa daţ ţaye, (lašan) d maqţël, kul man d komëqre bu ëšmo mšiẖoyo. Ëšme du (xalifa) šëlţono Mẖammad Rašad´we. U rišo das saxle w dab biše rawoye. Zbëţ wayle ẖasad mu camo armënoyo. Bu sababano mḏayacle (qšëcle) lu camo mšiẖoyo. Bi arco, lë ţrele ẖmiro d komëqre yešocoyo; lo sëryoyo, lo armënoyo w lo kaldoyo.

Wawayle aclox dawyo! Noqëş hawno w rawoyo.
Aydarbo qodarno d maẖkeno aẖ ẖaše dë mtaẖmalle lab babayḏan,
Bu waxt ẖaroyo?
Qay qţicwa (hawxa) ẖëkëm aclan?
Xëd kityo kṯiwo ....

Wawayle lu dorawo u tminoyo
Rakiwoyo acle bu gëlyono alohoyo
Mëqqa kmitacëq u camo d komëqre mšiẖoyo
Wawayle aclan aṯën kulle cal qarcan lu hwoyo

W eban diqo i ḏarbaṯe w elan d maliqo
An nbiye kṯëwwe bi nbiyuṯaṯṯe mi badaya
I arco gëd moţela wawayle bu zabno ẖaroyo
U ẖmiro d fayëš me qum u camawo u kurdoyo,

Ya Mor! Komrajelox ğalabe, maciqoyo, latle maxëlşono.
Man ma xliqe, koqodër maẖke ag gunẖe d hawën?
Bu waxtayḏan cal a mšiẖoye .... u mede xëd këtyo
Lo mu qaţlo, lo mu kafno, lo mu şahwo, lo mi ciquṯo

Haṯe lo mi ẖazniye jaryo, kolozamlan Eramyo u nbiyo,
Hawo d këtwa qole talaqqi (ẖalyo), aq qewolayḏe d markëw aclan
Qole du babo d këtne camure, d ẖoze lu d admo d koqolëc
U qaţlo gniẖano, mbele gawre, niše, nacime, sowe w xortat

Mawxa lo i mašmacto, lo i žğaliye, w lo lešono lo koqodër maẖke cal u qaţlano. Hano kewo ğalabe qašyoyo. Heš lawi xwoṯe w lo kowe ste xwoṯe! Man kibe obeli, lebo d howe malyo më cino d maye? Kubac caynoṯi d howan xëd am mabuce w abadan dlo nuqşi. D yotawno czimo, d boxeno w d maẖkeno cal u admo šafyo d biz. Kul šomuco, bë ẖḏo daqiqa gëd mëtwah lebe mi mayiruṯo w gëd hoyaz qarce w bëṯër gëd qulci ad damcayḏe mbayn a tlafinayḏe. Gëd marcël w gëd zoyëc xëd bu ẖulmo, gëd nofël bi hawwe. Bëṯër bah hawar hawaratayḏe, gëd mazcëq b qolo d koşolaẖ i šeno. Gëd zëbţole i zucṯo w u mawto w aş şawrone cal i nfalto d jaryo b qarce da mšiẖoye. Kofotëẖ feme cam aẖ ẖanwoṯo mariroṯo. Gëd mabxe acme aţ ţure w aš šalwe w ar rawmoṯo. Ayna d madëq b cayno ksiṯo, bu caqël gëd noyëţ li šato d këtwa b haybe du waxtawo.

Qţic aclan u ẖëkmano mu šëlţono, Maẖmad Rašad u brozo d këtyo ğiţo (mgambëlo) bu ţino. Hano u razilano, hule amro lar riše dan alfayo di ţayuṯo d howën ẖaḏire. D zëbţi kul man d mëqre bu ëšmo di mšiẖoyuṯo. Mërlelën: Hani (a mšiẖoye) sëmme bebaxtiye aclan gëd zëbţi minan i rišonuṯo!

U šëlţono saxlo di ţayuṯo, kṯëwle telğërafat lan aṯrawoṯo, be mën jari w mërle: Zbëţte minan ğalabe tëxubat dlo qayas. Howëlxu haj be mën saymina, mëftakeru! He žnu as saxle (aţ ţaye) mšawarwalle cam ẖḏoḏe b ẖa tëfaq. Malëzze kṯëwwe ğazatat (frose) bë ţcono d ğamo. Aw waliye w ar riše dac cësekër bdalle kozubţi l kul man d komëqre bu ëšmo di mšiẖoyuṯo. Hatu kuḏcutu, aţ ţaye bi hostayiye du qaţlo, šahrazatër mu ẖaywone. W nošo lo mašëkle bu fëkrano d këtwayla i ẖanfuṯo cal i mšiẖuṯo. Ha ha aẖ ẖanfe mšawriwo cal ẖḏoḏe.

Ya aẖ ẖabibayḏi! Mënwa i sëbba du fuqdonano? Mërre: Gëd saymina ẖarb! Bdalle bat taẖrikat w aẖna nafilina bi xşaraṯe.

Malwašše u şilaẖ du ẖarb, u mšadarre (an noše) mqabël d Ruşya. He žnu Aloho sëmle hešyar u malko daš šamaliye w acme casakër w taburat d kohëjmi. Sëmme ẖarb d këtwa ğalabe qašyo w acme talan. U camo d Hojër, ad daywone mahzamme me qumayye. Mšawarle u šëlţono tarzat dam mawte xëd miro. Šqëlwa mine tlaṯ (3) walayat. Lo qadër d qoyam qume dar ruş u dawyano bi gaboruṯayḏe. Mšawarle d malşe u faẖayḏe cal aş şuroye d këtne taẖt u ẖëkmayḏe.

Malëmme lu camo mšiẖoyo. Bi rišo bdalle bi ëmṯo di armënayto. Zbiţënne bë şnicuṯo. Mšaylën wanne: Mënyo u sabab w hano mën šuğloyo? Yomën wanne ëmmiwa: Lo kuḏcina i ẖaqiqa! Hani aẖ ẖanfe msalën wanne bu dëmyano, ëmmiwa: Balki šëkwe mede sim aclayxu lu šëlţono?! Gëd mšadrinalxu gab u wali gëd obutu i ifadaṯxu, bu šrolo, tamo gëd ẖozutu d mede layt aclayxu gëd docrutu lab botaṯxu bë šlomo!

Mi qamayto bdalle bak kohne w bar riše, bi ẖarayto lo ţralle lo greco w lo moro. Maẖtënne baẖ ẖabsat, bdalle kmaşrënne baz zënejër w baq qayde. Falge d lalyo maqimin wanne xëd an nëždavan (cašqiya). Nošo loḏacwa, mën kosaymi ban armënoye? Bëṯër ëšmo jaryo haṯe la frangoye (katolik, përuţ) w las sëryoye d këtwayne bat tëxubat dan armënoye.

I ḏarbaṯe zëd mi cade rabṯo w qšiṯo hawyo. B kul dëkṯo xdimo i ḏarbaṯe, hul d hawyo ”koh” (ẖoẖ) i rëmẖo du ruğzo (bu lebo), nošo lo mcawanlelan.

Mhaymenu aẖunoni, layt kaṯowo d qodar koṯaw kul mede d aṯi cal qarcan cayn xëd hawi. I arco kula d huwyo kṯowe, u mede d sim lë kcuryole. Ono d këtno damyo, ẖzeli b cayni. Šamëcno cal (noše) xalayëf w mšayeli max xaloşe dad darbone. Alle mërli: Koţolabno mënxu, hawuli šroẖo du šeyolayḏi. Kocubrutu ban aṯrawoṯo komšayannanxu. Komrajeno aẖunone, hatu karixutu ban aṯrawoṯo, cabiritu bayn aţ ţurone, bayn ad darbone. W lo bë ẖḏo dukṯo, elo ẖzalxu ğalabe dëkoṯe. Glawu w maẖwewulli cal u šuğlano d kit bë briṯo. Madcarle ẖa manne b lebo ţwiro acli w mërle: Madëq w ẖzay ag gunẖe qašye w lo midamrët! Ḫur w mëftakar cal ah habţat d komitaẖmëli , lo mëhboţët! B gawe d lebox kṯawënne. W lo zaycët. Maẖkewa u mede dë ẖzele w d šamico aḏne. Hbiţowa w ono ze lebi kayëwwa. Dacar žğil cal aq qašyoṯo w cal ak kušyoṯo w a šradude. Mërleli: U mede dë ẖzeli ... al lašat bad darbone, sime wayne kušyoṯo. Kulle aq qawmoṯo; niše, gawre, ţloye w sowe. Xliţe wayne ẖḏo maẖsafto. Ma ayna femo kibe maẖke aclayye. Ḫzeli a ţloye d cowënwa cal şadre dan emoṯaṯṯe, hënne qţile w mayiṯe mu kafno. Ḫzeli aydarbo manfëqiwo an nacime mak karsëwoṯo w an emoṯaṯṯe heš sağ maẖwënwanne d ẖozënne b caynayye. W lay yaluḏe d këtwayne pčiqe xëd as suğle dac cënwe. Man d ẖoyarwa appe, lo qodarwa d foraš lo u muẖo w lo i jamjamto me ẖḏoḏe.

Ya lu dumoro d sëmme, am maẖërme w al liţani bi arco! Ma man kibe mbaţal aq qole du ẖašo w du baxyo ẖniqo? Ḫa ayko d ẖoyër, noše bu ẖašo w bi ţangiye (maciquṯo) w lebo ţwiro. Hano kewo ğalabe qašyoyo. Komaklina i žğaliye du fetošo w koducrina mina xayifo.

Kmawzadno harke ẖḏo žğaliye cal an abnoṯo šafiroṯo ... Maşriwa ag gawraṯṯe. Mqabël dëṯṯe, mcamliwa ban nišaṯṯe aš šafiroṯo. Qum caynayye mitawbëliwa b gunẖo rabo. Ag gawre ẖozënwa a gniẖoṯo, b lebo ţwiro w lo qudriwa ẖayriwa ban nišaṯṯe. Hawxa gunẖo xëd tano, lo šmic d hawi b aṯrawoṯo.

Aẖunone mhaymenu! Kobacno d mëtyaqnutu, maţ ţangiyat, maz zoce qašye d mamţalle lan abne d Hojër i maẖramto cal qarcayna, ẖḏo me alfo heš lo kṯuwlan. Ucdo gëd mëžğolina cal aq qaţle w aš šëbye d hawën ban aṯrawoṯayḏan.

Omid

Wawayle aclax Omid!
Hat w u camayḏax
Këtwaylax ëšmo rabo
Bayn dac came w aṯrawoṯo.

Wawayle aclax Omid!
Bi maldariye w ban arcoṯo
Camërto wayt!
W lawilax haj me ruẖax.

Ḫa d lamţela l bolax
Me hayam nţirowa
Heš mi catëqto u sër di ţayuṯo
Mabraq wayla caršona di ẖanfuṯo

Ma luḏcatwa dlo laẖyo
Me lebayye i dëžmënayiye
Lazëm d ẖušwowa, lë kmitasëlmo
I walayaṯe b iḏe di ẖanfuṯo

Omid, aydarbo jarilax?
Ay yoḏuce d kit b gawax
Aydarbo šawi u camayḏax?
W blëcle u šabţo (ẖaţro).

Omid (saymowa) i walitiye du aṯrayḏan w aclan mšalaţtowa. U camayḏa ğalabe hešyarwa (maẖiso) cal aš šuğlone. Kul noš, me larwal, ẖošawwa kit b gawa sefoqe du ẖarb, ţopat dlo ẖušwo, dlo šafuqiye w dlo qayas. W (ëmmiwa hani kalën) talye su camo di armënoyuṯo. Omid këtwola camo dlo ẖušwo w ğalabewa. Bu yawmo du qeşayḏa (mi tahlika) ste (ẖëšwiwo) hiyye gëd maxlaşla mu camţono (cëtmo mcartamto). I ẖanfuṯo hawxa mëftakrowa lajan Omid.

Bi qamayto bdalle d qoran la mdabrone w lar riše dab bavëkat w laq qoruye di walaye kula. Malimënne su wali b xayifuṯo, ëmmën wanne: Këtlan jğaliye b sër, këbcina d ëmminanxuyo, lo mfatšutu lajan mënyo? (ḏarbo qšiṯowa) Malimënne su wali. Tamo kalye luḏciwo cal mënyo?

Ya aẖ ẖabibayḏi! Ḫayriwa bë ẖḏoḏe (mdamre) w lëḏciwa i sëbba mënwa? Ac casakër xëd a cwone malimën wanne. Kalën li heviye du wali w du fuqdono. Mëdde mënne šwacmo (700) gawre b ẖa cedono, lo ţralle ẖa d šomëc mu ẖawrayḏe, i sëbba mënyo? Manẖëtënne li şaraye gab u dayono (ẖakëm). Mëd ẖzalle (hawxa) jaryo aclayye, maţyalle i ẖarayto. Rafën iḏayye, bdalle d moẖën cal şadre d ruẖayye. Obënwa rapso di wawayle cal ruẖayye. Aḏici (han naqqa) mqadamle w qeşo bišo cal aẖ ẖayaṯṯe.

Hënne w Alle

Ḫëšwiwa mašwara rabṯo,
Ëmmiwa: Gëd mẖarbina ẖarb!
Ḫarb rabo gëd saymina b Omid.

Ḫërre, mţaşri cam ẖḏoḏe
Kulle me ẖa gabo, luḏciwa,
Aydarbo hawi gunẖo rabo!
Mi catëqto ẖëšwowa

I ëmṯo di armënoyuṯo,
Hiyya gëd šuqlo i rišonuṯo.
Mëžğëlowa cam am malke di romoyuṯo.
Disa dlo mi šalţi acla am malke di ţayuṯo
Dë mcawnila, bu atrayḏa d huwyo ẖëkume l ruẖa.
Ţëlbo wayla šwac walayat mi ẖanfuṯo
Hano ẖaq du qaţlo dë qţëlwalle mënne bi catëqto
I armënoyuṯo hawyowa zangintër mu camo di ţayuṯo

I ẖanfuṯo, zaycowa mu camo di armënoyuṯo
Bë šrolo ste, gawrene u camo di armënoyuṯo!

An armënoye maškewalle cal u ḏëlëm dat tërk d kosaymi li romoyuṯo (Awruppa). Heš mu waxtawo, at tërk qţëlwalle li armënoyuṯo. Bdela baynoṯayye kzaydo i (cëntiye) dëžmënayiye. (Tërkiya më zawno) mëftakrowa w ẖëšwowa ğalabe, ẖatta d sëmla aclayye i ẖarbuṯaṯe i ẖarayto. Malëmme an armënoye me kul aṯro, me kul walaye w me kul dukṯo d këtwa hawir d Tërkiya. Lo ţralle mënne ẖmiro (zarco) bi arco. Aţ ţebe murxili, bdeli komaẖësno: Mëjğeli ğalabe zawude ... Aẖna sidan fëhëmdariye abadan layto. Mawxa ste layban d maẖwina darbo lan noše. Ţacman qayër.

I nuro d Omid mawqaḏla briṯo kula. B gawa lo ţralle sowo w sëwṯo, ţalye w ţliyoṯo, qţilënne. Simënne xëd košiṯo. A šwacmo (700) gawre d mirilan hawën maẖziṯo. Hanëk dë ẖzanne (b caynayye), mërallan: Cal feme dam maye du nahro d Dëqlaḏ, yatiwe wayna. Ḫzelan d aṯi qafle d gawre. Rawixe baq qayyëkat. Kulle riše mbayne, mëhboţowa i cayno d ẖayro appe. Ḫa maḏ ḏolumo, ağa du aṯro, ëšme Camariko (u abro d Cali Rammo), ëšme di emo Parixane. Bi qamayto mašlaẖle mënne u dahwo w u semaṯṯe, aj julaṯṯe aš šafire. Ba tfënag qţile kulle.

Bi gavayo šamici an noše d Ḫasno i calamaṯe. Bdalle d mašëmci an noše kulle an aṯrawoṯo. Mšayliwa ẖa lu ẖreno ”Ma han naqqa mën ktuwyo i ẖarayto?”

Aẖunone haṯe kula hawyo, nošo lo mëtyaqanwa, ëmmiwa: Balki ëttifaq bas cal Omid aṯi, ma aẖna mën koẖorawlan?! Aẖna ẖirena w mede layt aclan! Ḫatta hul d jari qeşo cal kulayna. U kewano, heš rab mi ẖzaytoyo bu aṯrayḏan.

Bu Ḫabis b Mëḏyaḏ

Ḫa may yawme, ono dawyo, kmëftakarno, mën d soyamno w layko coraqno? Lo koḏacno? Zayëcno ğalabe mu rišono (qaymaqam) w mu dayono (ẖakëm). Aḏëc wayno d këtli mënne xşara. Këtwayli ğalabe camo maškiyono. Hani maškënwa acli. Bu zabno ciqawo, u ẖa d miţarpalwa maxëlşono latwayle. I rëjayḏi b Aloho w mërli: Yešoc´yo u mnajyono. Hiyye bëlẖuḏe koqodër maxlaşli mu nësyuno.

Ḫa may yawme damixono cal i tašwiṯo (gale). Qayëmno b şabro d uzzino lu şaydo di qaqwoniṯo. Mčaqazli (nayëţno) cal i šeno d laltaẖ mi cito. Ḫzeli aṯën tloṯo rawixe bu darbo mi walaye. Ḫošaw wayno, (ẖarnowo) manne ar rawixani? Şafro cëtma, hënnëk rahoţe (malize), maţën li qriṯo. Dacërno acmayye, kozoyacno, mšayeli mënne. Mëralli b dagoluṯo mede baţilo. Zbëţte lu bayto. Bdalle komšayli cal a kṯiwoṯo. Karixi mede lo ẖzalle. Bi ẖarayto zbëţtalli. Mawbalalli acmayye li şaraye w hënne koguẖxi. I sëbba mënyo? Kulle aẖ ẖazoye ze komšayli w komëtwori.

Hawi şafro. Ḫbësalli b Mëḏyaḏ bayn aẖ ẖayewën; bayn a ẖmore w bayn a ẖmëryoṯo. Komidamarno, mšabaẖli ğalabe l Aloho. Mi maciquto aṯi ftakarat hawir diḏi. Madëmli tamo zabno karyo. Ono dawyo, maqëmme acli ẖa noţuro hul lu yawmo d ţawëc. Mamlaxle acli cëtma du lalyo. Bëṯër ëšmo as saxle mẖaḏaralli u ẖëkëm w baḏ ḏarbe mšaqafalli xëd ẖa mbahdëlo. Mšayli wayli šeyole cal i diyane w cal Krikor u armënoyo, ëmmiwa: Ma këtlox haj mine? Zayëcno ğalabe w mërli: Mede lo koḏacno? I jğaliya d kit sidi, ẖḏo lẖudeyo gëd mawḏacna alxu. Hano u gawrano d këtyo ẖbiso acmi, u fërnačiyayḏewa, mšayelu mine. W ele disa mšayalle w hiyye omarwa: Lo koḏacno! Mëdde lu faqirkano, jğili acme bë zcifuṯo . Mšayalle mine: I sëbba du gawrano du šrolo mënyo? Bdalle komoẖëlle lu faqirkawo mëẖwoṯe qašye.

Ono mawfaqalli larwal w maẖatte acli noţuro. Fayišina harke bu ẖabsano arbci (40) yawme. Blëclan b gawe (axilan) ruqe, qamčinat w kulle am mëẖwoṯe. Bal lalyawoṯo mčaqziwo (ruqḏiwo) aclan ac ciqarwe. Imomo baq qamčinat moẖën waylan xud aẖ ẖeyewën. Šafaqa, lu moro dam morawoṯo latwo.

Ḫa may yawme ẖzelan ab biše kal kale kompaspësi. Ḫzelan d maytalle me Kfar-Boran ğalabe ẖbise. Ḫḏaẖşar mënne lo šëbhën wanne, mšalẖe (zalţone) w tacibe. Bale mawşanne dlo mëžğoli abadan cam noše ẖbise.

Ono dow yawm (deri yawmo) mqadamli se ẖa (manne) bë gnowo. D mëžğël mede eli, cal larwal xëd ẖzele. Ftëẖle feme w mërleli cam i zëcṯo: Wayla aclox ya gawro! L mun komšaylët? Hama ẖšaw ruẖox miṯo! Lo ţralle bi arco ẖa şuroyo! Žğer me Mëḏyaḏ w kmo qëryawoṯo du aṯrano. W koẖošawno d maţi u qeşano aclayxu ste! Ono twëcno w mërli lag gawre d gabi: U zlamawo kuḏcutu mën mërle? ... Aẖna hawxa koẖušwina cal u ẖrowano ... Ḫzeli cal u tarco ẖa zcuro ţalyo w hule qolo: Adyawma Ḫasno azzayo qëm u ţawfono! Bi qriṯo d Ḫabsës žğer me qole da tfënag mede layto.

An noše d Mëḏyaḏ šamici u qolano. Bëṯre dë ẖḏoḏe xayifo rahiţi w naẖiti su dayono w mëralle: Aẖ ẖarbat mqadamme aclan (hani) lajan mënne? W hat (kalox) kalyo w xëd i waşiya lo komëžğolat!

Mëd šamëc u saxlo bišano i žğaliyaṯe, xayifo malëmle ac casekër b ẖa fëqdono. Mšadrile b xayifuṯo dlo kulyono. D hon quţli laẖ ẖanfe d sëmme u šuğlano. Malize azzën w ẖa yüzbaši (riš-mo) ste acmayye. Qţëlle mënne tloṯo gawre b šariruṯo w daciri, aṯën su dayono bë fşiẖuṯo. Bdalle komsahli w këmmi: Lo zaycutu!

Ak kurmanj ẖanfe du aṯro, i naqqa d šamici u xabro, qţil mënne tloṯo gawre bu fuqdono, bdalle kohujmi w koqurti caršayye aclan. Blalyo w bimomo koţulbi u taqanano w u tarzano. Bdalle aẖ ẖanfe këmbalşën faẖo bë grecuṯo. Qralle lu qašo w l Ḫanne Safar bi şnicuṯo w mëranne: B šariruṯo, abadan layt mede cal as sëryoye. Bë šrolo, hatu, ar ruẖme di ẖkume hatu. Këtlan rozo, alxu gëd muḏcinale: Bu šrolo, aẖna kozubţina lag gawre d kosaymi aclan mëjadala! W hani d kosaymi bebaxtiye aclayxu w cal u tukso di haymonuṯo! Wacad! Hatu barye hatu, me kul zucṯo!

Bu lalyawo mšawarwalle bi jğaliyaṯe. Ḫanne Safar, w u qašišo w hawo u dayono (ẖakëm) w Cabdël-Caziz (Bë-Mahmado) d këtwa gawro maţciyono. Bi jğaliye, me lawğël rakixo, bas huwwe u abro du abḏono (ẖarbuṯo).

Ya aẖ ẖabibayḏi! U lalyawo ac casekër layimi li şaraye. Abadan lo damixi. Me qole dad dawsaṯṯe, mëqqa d këtwa ẖbise lo damixi. Ḫatta d hawi şafro, hawxa disa šiyar (maẖise) wayna.

Aẖna bu ẖappës hawxa koẖëšwina, ẖa lu ẖawro bap paspose këmmina: Bu lalyano, kulan gëd mitawbëlina. Mqadamle u qeşo cal af farangoye (katolik, përuţ) w laḏicina.

Şafro cëtma mfalağğe ac casekër. Fliğile hawo u dayono. Tre şuroye w acmayye Cabdël-Caziz u maţciyono. Qayimi cal u tarco w bdalle këmmi lu camano: Dërya mënxu, li şaraye gab u dayono. Malëmme mënne ëšto w tleṯi (36) b ẖa cedono. Hawi šğušyo şafro cëtma, gab u dayono. Ono dawyo ẖšëwli l mënyo u šuğlano? Malëzze w ẖbësse l kulle d sidan dlo kloyo. Bëṯër ëšmo, aṯi u kaṯowo dlo kloyo kkoṯëw an ëšmone. Mšayele w mërle: Kmo sëryoye kit taẖt u amro? Mërlile: Aẖna tmanyona bu halakano.

Hawyo ţaybuṯo m Aloho, hawo u mraẖmono. Mawdeli w mërli: B iḏene ‘aẖ ẖaye w u abḏono‘. Aẖna bu ẖappës eli šowewa u halakano. Šëbẖo lar raẖmayḏe dlo komëdroki mu fem du nošo.

***

Msaweli (huwli) foṯi dë mhalaxno bu darbo di qriṯo. Ono dawyo komëţhërno bi ẖzoṯo. D ënkan hawxa jari lu camo bi nahibaṯe, mën fayda këtli? Ono dawyo bi meṯayto.

Maţino, yatëwno taẖt u ţelolo d Mor Ḫuššabo. Ḫaḏiri (an noše) w aṯën sidi me kul gabo. Mdamarno li këṯriye du camo rabo. Ḫa lo šobahwa lu ẖreno. Gunẖo rabo. Mšayeli w mërli: Gawre maẖwewulli (marulli) u šrolo! Koḏacno kito gabayxu šariruṯo! Hatu, mad dukyoṯo raẖuqoṯo karixuto, këtxu kewo, hano heš rab mi ẖzaytoyo! Ba mayko aṯutu?

Ḫa mërleli: Mam maye d Farqin aṯina! Ḫa ẖreno omër: Me Kafarzo (gab Sëcërt) xalişina! Ḫa ğer omër: Me Gziro mu nahro d Dijla aṯina. Ḫa ẖreno ste omër: Me Ḫasno xalişina. Omar waynanne: Gëd ţolabno gawre, maẖweyulli dawiye (sabab) du maṯyaṯxu. Nëha xëd aţ ţayre, aṯutu me kul dukṯo. Koẖošawno dlo fayëš ẖmiro (mšiẖuṯo) ban aṯrawoṯaṯxu. W hatu xëd aţ ţayre mnajutu me idoṯayye. Mëralli: Mëtyaqën ya gawro! Gëd umminalux bi šariruṯo: B Armenya lo fayëš ẖa d goyëš baš šurone. W aẖna mahzamlan bal lalye, (w bimomo) talina baş şalẖe w maţina l harke xëd koẖozat.

***

Ucdo oṯina l Mëḏyaḏ li walaye. Haṯe aydarbo haliko? Aydarbo mnajyo? Hawi ẖarb rabo b gawa Layëmwo camo ğalabe acla. Aydarbo msaybarla? U ẖmiro d fayëš me qëm aẖ ẖanfe, ayko mnajele?

6 b tamëz (1915) yawme dë tre, b čacčocin aẖna kalye, elan šmico qole di hapţa cal u darbo, w elan mazëcla. Qole dat tfënag d aṯi aclan, elan hbëţlan. Hawi hawar, ẖamšo w cësri (25) gawre mašhur me Ciwardo msawalle (huwwe) foṯayye li mucawana di mcaramto (Mëḏyaḏ). Bu lalyawo maţën li walayaṯe i mšamahto. Sëmme b gawa ẖarb rabo. Hano u ẖarbano ğalabe maciqoyo, zëd mu caqël. Ag gawre sëmme ẖarb caşyo dlo kloyo. Ḫatta hul d nahër u nuhro du yawmo mi cëtma. Ḫarb qašyo w qole da tfënag dlo ẖšowo. Qloco du admo man noše xëd u mcino.

7 b tamëz, yawme dë tloṯo, qayëmno ono xëd u kasulo. Fëlge d lalyo cam mo (100) gawre lu maydanano. Mqadamli w qaruwno mqabël di walaye l riše du ţuro. Kalina bu ţuro zabno karyo. Ḫzeli salëq me gawa xëd u dexono. U ruğzo salëq mina xëd u tanuro. Mën gëcoṯo qašye, layt d noš d maxlaş w layt noš mcawnono.

Msawelan foṯan li walaye, cam u hëjum hul Mor Šarbel, i dayro d kityo sëmto, bu gabo d šamal (garbyo). Ḫatta hul d ţawëc u (yawmo) šëmšo. Hawi cëtma, (cabirina) maţina l gawe di walaye. Bdelan eba bu qaţlo w bi nahiba.

8 b tamëz, yawme d arbco, hjëmlan bëṯre ẖḏoḏe bu šuqo rabo. Qaţlo gniẖo, qloco du admo me kul gabo. Aloho hulelan ẖa namës me ẖa gabo. Qţilan ğalabe w acmayye u Šarif qaroyo rabo. Bu lalyawo mţele, jğili cam ẖḏoḏe i nëždayḏan. Casakër dlo ẖëšwo azzehën lu aṯrayḏan (l Ciwardo). Mërlan: Qumu d ëzzano dlo moţelan qeşo bišotër mano. Dlo mtawḏëco m Aloho hawyo i ţwiruṯayḏan.

9 b tamëz, yawme d ẖamšo, fayišno ono w caşro ẖrene (b Mëḏyaḏ). Kulle mšamhe baẖ ẖarbat w kulle pësmam. Zayidi aẖ ẖanfe xëd am maye d Dëqlaḏ w xëd u pel <šalqo> rabo. W zayëd u ẖarb. Kosolëq isoqo w layt maxëlşono. Hul lu lalyano mëqqa ciqowe mi ḏërbo, mu qolo da tfënag, fëšrowa i hawa xëd šalwo. U admo dlo kloyo, xëd u nahro qolacwo. Am mohrëkat (šlade) dan noše hawën xëd ak kušyoṯo. Ar rağle korëfsi w an idoṯo koţurfi. Ar riše komihozi. Aẖ ẖanfe bu dëmyo (xëd) daq qamşe baš šure kosulqi. Bad doroṯo d kit appe qayse, nuro komarfi. W komazcëqiwa, qolayye xëd ad dahbawat.

Ya aẖunone lu dumoro d hawi bu yawmano! Layimi ac came ẖanfe dlo ẖušbono. Quţliwa w moẖënwa w bayziwa u admo dlo šëfuqiye. Mëqqa cajubat hawi qëm caynayye mu qaţlano. Wawayla lan aẖunone bu zabno di sacaye čac (9). Ḫaḏiri aẖ ẖanfe me kul gabo w aclan komazcëqi. Më ẖa bayto d këtwa ğalabe noše ebe, nuro komaqëlci. Yawsef rišo rabo, bu baytayḏe camo ğalabe mawqëḏ. Cayëq aclan u zabno w latlan mucawana. Lo mi qriṯo (Ciwardo) w lo mu ţuro di Bagoke. W lo me Anẖël, b ẖa cedono qarëwtowa.

Mẖarablan mëqqa d këtwa ẖaylo, ruẖo w ẖaye. Hënnëk zaydiwa w ğurfiwa bi arco, bu dëmyo dam maye.

Caynan talyene
Gab Aloho mraẖmono.
Mor mcawanlan!
Hat xlëqlox a xliqe!
B iḏoxne aẖ ẖaye w u mawto!
W hatët u rabo!

Mqadamla i caşriye w ğalabe zayicina mi ẖanfuṯo. Lo zayciwa lo mu qaţlo w lo mi mẖuṯo. Ḫa qašo ëšme Sacid, mhiro bi kohnuṯo, msahele lu camo. Bdele u mnaqyo d mëjğal jğaliyat di koruzuṯo w mërle:

I gaboruṯo d Aloho´yo!
Qumu! Lo zaycutu!
Hanoyo u darbo di sohḏuṯo!
Şayberu aẖunone!
Mqadamla i malkuṯo,
Ţubo layna d mënẖër lajan i macmodiṯo!

Heš lo mkamele u mnaqyo a jğaliyat di šariruṯo, kifo i caşriye, mamlaxla i cëtma w i ciquṯo. Rafën idoṯayye w marcalle ab barke mi zëcṯo. Aloho ẖoyar w maxlaşlan mi ciquṯo.

Ya lu dumoro, u lalyano mëqqa ciqoyo. Mazcaqle u camo saxlo, b zawco rabo. Ḫaḏiri aẖ ẖarbat (aṯën ah hajome) me kul gabo. Hizo i arco me qole da tfënag w layt maxëlşono.

Moran! Moran!
Qum! Ḫur mu huryo!
Hway mcawnono!
Dlo mëhlokina kulan
Harke bu canţono!

Lo fayëš tamo aẖuno w ẖoṯo, emo w babo
Layt maxëlşono elo u Moro dam Morawoṯo
Ţubo layna d Aloho howele maxlëşono rabo

Bdele u lalyo. Azze mene tlaṯ šocoṯo. Aṯën aẖ ẖanfe, me kul gabo bat tfënag. Ad dewe ẖaḏiri lu camano xëd i cwono. Saymiwa aẖ ẖanfe a šlade menan xëd ak kušyoṯo. U camo d miydwalle, kmazcëq w kboxe, maẖ ẖënwoṯo. Lo fayëš b iḏayye ẖa mcaḏrono elo Aloho. Ema d hawyola i sacaye fëlge d lalyo. Bdele koṯe qole du baxyo me kul gabo. Fayiš mu lalyo bu ẖëšwo tloṯ sacayat, nhëmle qole du ğamo w du baxyo. I arco komihozo man nalnalat dan nafšoṯo. Bdele u camo bu tahzomo lan aṯrawoṯo. Ayna (hani) d mahëzmiwa, cal an orẖoṯo (darbone) mëqţoliwa. Man d xalaş b lebo ğalabe ţwiro, maţi l Ciwardo.

Ḫusyo ya Mor!

Maẖwe lajan ëšmox cal u camo!
D qari bi macmodiṯo!
U lalyo mëqqa macëq mam maciqoṯo,
Dlo košobahle lalyo ẖreno maẖ ẖënğoṯo
Hawir diḏanne a qţile xëd ak kušyoṯo

Ono dawyo, këtwayli tlaṯ jarẖat, b yawme d ẖamšo zbiţalli (mẖawëţalli) al liţe ba tfënag. Ḫošaw wayno layko mahzamno mi gëcoṯaṯe. (B cayni) koẖozeno kul mede d jari w ak kušyoṯo.... Ono hawxa ẖošaw wayno baẖ ẖëšwe .... Omar wayno: Këtli aẖe w morawoṯo gëd oṯën li hanayḏi w maxlëşili mac coqoṯo. Msaweli (huwli) foṯi lu moro d kulle ab bëryoṯo, maxlaşleli.

Cabër u lalyo, maţi u şafro catumo. Kul man d mahzamle, xëd miro xalëş. I këṯriye du camo d fayaš tamo, hawi yasiro. Qţëlle ag gawre, mawballe an niše šafiroṯo. Ḫa qašišo ëšme Afrëm bi kohnuṯo, qayëm cal u tarco w ẖërle bu camo w gcele. Bdele w mërle:

Ux li sacayaṯe dam mariroṯo!
Maţëffe i arco bad damce d cayne ẖayimoṯo

Ftëẖle feme w marfele mëqam mu qewolayḏe. Ğëţle (mafšarle) i arco baq qole ẖniğe d (nafiqi) me (bayn) sappoṯe. Ḫzele lu ruğzo, xëd u coşuro aṯi l gabe. Aḏëc gëd mëqţëc riše myaqro, me bayn katpoṯe. Uh li walaye, aydarbo yatiwo (fayišo) xliṯo? Hayo d bu camo ğalabe myaqro w bi caţiruṯo. Hawyo xëd ẖurma armalţo, dë qţëlwa u abrayḏa. W bëṯër mine, lo fayëšla w lo ẖa ẖreno. Layt ruẖme w qariwe dë msahlila. Elo ar ruẖme kulle ţuryalle w mahzamme mina. Bu šëbyo azza, fayišo bi gracyuṯo mayërto. Hawyo jeriye lu camo saxlo w liţo. U ağrayḏan w u kewayḏan hanoyo. U kewano elan šowewa. Xëd u jurẖo, u ẖakimo koḏëc, mën kobacla? Aloho hulelan u darmono du jurẖayḏan (cayn) xëd lozamwa. L mën gëd ëmmina w l mën gëd murxina? Aẖna kosaymina jahalat w (Aloho) kombağḏina cal ruẖan.

Aloho koḏëc u mede d hawi!
Sami hawnan, laḏicina ma ẖţohayḏan!
Kul d sëmlan jaşara,
Sahëlyo l Aloho hul d komahdablan.

Aẖna komţamtëmina mi ḏarbo d komiadbina.
Aẖna ẖaţina! W ucdo komëmẖoyina!
L mën caršan cal aẖ ẖanfe koqurţina?
U ağrayḏanyo w elan košowe cal dë bğëḏlan,
Bad dor kul nošo, mi jahalayḏe xëd mërlan.

Ţorina lani, nëha dë kṯiw aclayye xëd i maẖziṯo. Kul man d ẖoţe košowe lu ẖamro w lu cakarano. Ënkan bu cëlmano w ënkan bi meṯayto du yawmo du ẖëkëm. Mor mcawanlan lu rëšmo di macmodiṯo!

Ciwardo

Zubţina (uṯena) laẖ ẖanfe dë ğrëffe li arco dlo kloyo. Aydarbo ab biše malëmme liţe? Caskar rabṯo! Aṯyo cal Ciwardo. Qëm caynayye, xëd qriṯo nacëmto. Luḏciwo, Aloho huwweyo u xamlayḏa w u mcawnonayḏa .... Lo elan bëlẖuḏe w laq qëryawoṯo ... l kula briṯo. Lo ţralle dukṯo dlo qţilënne w manhabënne. Hani dë qţilënne, ţranne ba šqoqe. Hani d maxlaşşe ste mu qaţlo hën mënne mahzamme w aṯënwa li qriṯo d Ciwardo. U mede d fayëš ba şlawoṯo das suhḏayḏox w d emox i naḏëfto mašfëq aclayye.

Aẖunone!

Bu yarẖo d tamëz hawyo aclan i ḏarbaṯe. Bu yarẖano, b kul dukṯo kolaymo i adro. Aloho sëmlelan nišan lag gere xëd i maẖziṯo. Ḫaḏiri (aṯën) aẖ ẖanfe me kul dukṯo, ho hawir diḏan. Falge du yarẖo (15 tamëz) bë tloṯ <3> šocin du yawmano, layimi ac came liţe dlo ẖëšwo. Kulle malwëše jule ẖewore. Ţraẖşar alfayo (12 000) mu camano u maţciyono (ţayo). Aẖ ẖanfani (tërk, kurmanj, mẖalmoye) msawalle foṯayye bi meṯayto. Hawën mqabël du ţuro celoyo d këtyo b foṯe di qriṯo. Nafiqi ax xortat di qriṯo w azzehën li qamaytaṯṯe. Bdalle komqaţli cam ẖḏoḏe ba tfënag. Dlo kloyo kulle rahiţi, ẖatta d maţën li Adro di Šoco taẖt i qriṯo. Nafël mënne qţile ğalabe bi meṯeytaṯe. W lo ducriwa abadan mu halxaṯṯe.

Ya aẖ ẖabibayḏi!

Hëjmiwa w rucmiwa, hayziwa briṯo baq qolaṯṯe. Xëd aţ ţavat qolayye ëzzewa cam u qolo da tfënagaṯṯe. Baynoṯayye latwo gawro d docër më briṯo. Elo ẖaḏire wayne, (aṯënwa) kulle li nahiba w lu qaţlo.

Bë tlaṯ <3> šocin d yawme dë cruto, gunẖo rabo hawi bë briṯo. Ma man lë kmëtyaqën? Hëjmiwa hawir di qriṯo, cal ag gabore bak kozëkat. Hul li sacayaṯe, mëqqa macëqtoyo.

Moryo mcawanlan!

Catimo i caşriye w aṯi u lalyo. Zayicina ğalabe me qume du camano d këtyo zor. Bdalle an noše di qriṯo komahëzmi mi zoriye w bëṯrayye cabiri li qriṯo u camo d këtyo makroẖ. Manhabbe qţëlle kmo nafšoṯo, mdamër u camo kule li nëžda dë ţwiro. Zabno karyo marcele u camo mi haybaṯṯe .... Aloho madcarle u sayfaṯṯe b gawayye.

Këtwa sidan ğalabe kohne w dayroye, dayëm ba şlawoṯo wayne xëd ac cabode. Ţëlbiwa raẖme m Aloho cal aẖ ẖaţoye (ëmmiwo): Ya Mor mašfaq! Marẖam aclan! Aẖna as sëryoye cal ëšmoxna! Hama lajan ëšman!....

Këtwa sidan ẖasyo mhiro,
Kumro rabo, ëšme šafiro,
Cal ëšme du yawmo du Ḫušabo.
Hano nţirowa, mi nacmuṯayḏe, hayam rabo,
Ḫatta d maţi lu darğano w hawi abo.

Hano bu ğunsayḏe kafroyowa. U camalayḏe šafiro, mnaqyo w iẖiḏoyowa. Mtasraẖwa b ëšmo d Filiksinos teboloyo, cal dayre w dayroṯo d Ţurcabdin kula. U ẖasyano cam kohne w šamoše mşalënwa b qole ẖniğe, cal aş şuroye. Ëmmiwa: Moryo! Marẖam cal u aṯrayḏan! W lo maslëmëtlan b iḏe dac came maţciyone <ţaye>!

Šuhriwa bal lalye w ban imome, baxoye mrajënwa l Moran Yešoc Mšiẖo. Moẖënwa cam qewole cal şadrayye. Me caynoṯayye, damce ẖniğe, lo kolënwa.

Ţwir u camo kule b ẖa ceḏono
Rafën iḏayye, marcalle ab barke dlo këlyono
Moran Yešoc huwle ẖaylo bu ceḏono
Daciri kulle lu ẖarbawo b ẖa şëbyono
Ţëlbiwa ẖaylo, mawo mu moro mraẖmono.
Aẖ ẖayayḏan luxne, u mawto bu şëbyonayḏuxyo.
Komakfelanyo u ëšmano rabo di şuroyuṯo.
U mawtayḏan šafiro w ţawyo maẖ ẖaye du zabnano.

Rahiţi aclayye ax xortat di qriṯo, b hëjum rabo. Ţwiri aẖ ẖanfe liţe b zuẖṯo rabṯo. Qţil mënne ëšmo camo, bu şëbyono du abo. Šqëlle mënne u qayso d aclewa u šambar rabo. Ḫa xort rahëţ w aṯi gab Mor Ḫuššabo, hulelan i bëšra w b iḏewa u šambar rabo. Ţwir u camo liţo me kul gabo. Maslamle u šambar b iḏe du ẖasyo, b cašq rabo. Mawşele u ẖasyo d mawqëḏi u šambar b gawe du tanuro. Mşalele w mërle: Aloho howalxuyo cozuro! Sahëlyo l Aloho d maţfe mënxu haṯe i nuro. Komawdeno l Aloho, qumayxu aẖ ẖanfe d kofëšri xëd u dexono.

Mkamlo i cruto,
Maţyo i šabṯo,
Maţi u ẖušabo.

Hawxa koẖušwina b zucṯo rabo,
D mëqţolina cam gunẖo rabo,
Qţico i raja mi qašyuṯo du camo rabo,
Madëqle Aloho mi šmayo.

Ḫzele i ḏlimuṯayḏan,
Ad dewe femayye ftiẖowa lu blocayḏan,
Maḏkarle u sozayḏe d mi badaye d cam i ëmṯayḏan,
Galën ar raẖmayḏe w obewa ẖaylo li ḏëcfiyayḏan.

Yawmo b yawmo, sacaye b sacaye zoyadwa u ẖarb.
Macëq waylan me kul gabo. Zoyadwa u camo aclan w mazcëqiwa:
Heee noše! Mqadamla i sacaye šafërto w ţawto dlo ţorina ţalyo w sowo manxu.

Ḫur ya Mor! Ḫzay!
Mëqqa komgadfi cal u ëšmo ţawwo!
Koqurti caršayye w bëlci lu camayḏox dlo gedošo.
Abadan lo komašfëqi lo cal u ţalyo w lo cal u sowo.

Ya Moryo! Nacëm!
Mcawan lag grecayḏox!
Maţfi u ẖarb!

Yawmo b yawmo, kozoyëd u ẖarb. Lo riše w lo caqwe lo maẖwewa .... Qole dat tfënag du camo ẖanfo, koṯe b zawco w habţa! Kloyo latte, xëd am maye d Dëqlaḏ rahoţene. Nëfliwa a qţile minan w mënne. U reẖo sar dal lašat, me kul gabo, moẖewa cam i hawa. Latwa yawmo dlo mëqţëlwa camo rabo. Me şafro hul caşriye lo kolewa u ẖarb rabo.

Bëṯër mi cruto, bu ẖušabano, b lalyo b hayba, sacaye hjëmlan aclayye. Ţwiri w kulle mahzamme mi zucṯo w qţil mënne w minan ëšto w cësri (26).

Ya aẖunone lu dumoro d hawi bu lalyano! Qole du culmo w da tfënag dlo ẖëšwo. U dëmyo daţ ţavat, komidoqi dlo kloyo. U maţciyono (ţayo) b haybeyo cal u camano. Ag gabore dlo mënyono komëqţoli. Qaţlo ẖreno, a ţloye w an niše dlo ẖëšbono.

Kosëlqo i zacqa gab Aloho,
Hawo u mraẖmono,
Bi haybe d hawyo
Cam u camano u maţciyono.

Zayci wayna mënne, madcarlan, dacirina aẖunone naqla ẖreto li qriṯo. Dmelan aš šure hawir dab bote w d kula i qriṯo. Fayiš b iḏayye arbco bote bë ţloce d yawmo, as saxle ëmmiwa: Bë briṯo, xalaş lo fayëšxu!

U ẖarbano, ẖarb ẖreno lo košobahle. Me şafro bdelan ebe dlo kloyo, ẖatta hul caşriye ẖa mqabël du ẖreno bu cëşyono. Hawxa kamili caşro yawme bu maydanano. Lo žğilina ẖa cam u ẖawrayḏe xëd miro ”Žğer mah hëjumat w maz zurţat w mu qroţo dac carše w baj jğaliyat makroẖ” ëmmiwa: Mqadamle u qeşaṯxu, fayišxu zabno karyo! Aẖna ummi wayna: U şëbyono šafiro d Aloho howe aclan ... mšayli wayna: Mën këbcitu ya camo šxiro ? Hënnëk madcëriwa: I ruẖaṯxu bi zoriye gëd maydinala! Aẖna madcëri wayna: I cawwe d Aloho mšalaţtoyo cal kul xaliqa, ëmmiwa: Du šrolo aẖ ẖayaṯxu b iḏanne!

Ḫa may yawmoṯo layimi ak kumre du camo, af faqqahaṯṯe w ac cësekëraṯṯe dlo ẖëšwo w baq qolaṯṯe ”žğëšše i arco b ẖa cedono w ẖëšwiwa gëd ğurfi li arco bu yawmano. Mšawarre hani al liţe bi mašwara rabṯo, kulan bu cëmum zayicina mina .... Yawme d ẖuššabo şafro, cëtma. Aẖna ẖšëwlan ucdo gëd šëmcina l qole du noqušo ... Hul ema gëd mjagri quman u camano d këtyo noquşo, w kummilan: Lo koţorina manxu ẖmiro! Şafro cëtma aẖna kalye, ẖzelan žğišo i arco baq qole du camo šxiro. Huwwe waşiya lar riše dan alfayo, kul ẖa b dukṯe bas d šumcutu qole du boqël nafir <šifuro, borizan> ... Hawxa gëd qaymi cal i qriṯo dlo ferošo, b kule u ẖaylaṯṯe gëd mazcaqi w gëd ëmmi: ”Mẖammad Şalawaţ!”

Şafre d ẖuššabo u brixo, mazcaqqe ab boqël nafirat w hjëmle u camo me kul gabo. Ya lu dumoro d marcela i arco! Kroho rabo, zayidi aclan, şafro w cëtma me kul gabo. Mazcaqqe ab boqël nafirat ban arbco xaşawër d kula i qriṯo. Žğišo i arco kula. Me qole du camo, me qole dab boqël nafirat, la tfënag, hizo i arco. Lwëšla ẖašo w kalyuṯo. Nafili aq qţile dlo ẖëšwo, me kul gabo. Mazcaqle u camo gab Aloho b qolo rabo: Ḫur ya Mor! Ḫzi i ḏlimuṯayḏan me kul gabo!

Šqëlle minan bë nfoqe d yawmo ẖarbṯo cşiṯo w qţili b gawa caşro gawre dë Kfarze. Hul caşriye hawi ẖarb b kul gabo. Mdamri ak kumre liţe w fayiši b hayba. Mëd catimo caşriye, xud i ẖzayto, hjëmme aclayye an noše kulle di qriṯo. Qţëlle ğalabe, šqëlle mënne i ẖarbṯayo i cşiṯo. Mahzamme as saxle liţe kulle dlo koliṯo. Bu lalyo d bëṯre, lalye dë tloṯo, mcarmi w rahiţi kulle b ẖaylo rabo. Cal kul bayto d ẖoḏar waylan, këtwaylan ebe rëja (sabro) rabo. Qţil mënne ẖamši gawre w rišo rabo.

Nafël baynoṯayye zawco w rëclo bu şëbyono du abo,
Ţwërle lu ẖaylaṯṯe l Moran Yešoc me kul gabo,
Nafili aclayye gunẖe biše w qaţlo rabo,
Abëc Moran bu xalaşayḏan b ẖaylo rabo!
Bu ẖaylayḏe mnajelan tëšbëẖto l ëšme u rabo.

B ẖa may yawmoṯo, maytalle ab biše, u ţop rabo w sëmme i cito rabṯo d Mor Ḫuššabo i nišan. U ẖaylayḏa hawo u rabo lo manfacla alle xëd tfënge. Ţwiro i ţopayo w qţila lë tre b gunẖo rabo. Mdamri aẖ ẖanfe biše mi qriṯaṯe. Mtawḏëco alle baẖ ẖaye dlo komëzboţo. Moran, dqirole bayne caynayye, xëd i zuqṯo (zaqţiye). Aḏici as saxle, Aloho, b šariruṯo ẖziroyo elan.

Madëmle u ẖarbano ëšti (60) yawmoṯo aclayna. Layimënne šëklat šëklat me kul dukṯo. Tarzat tarzat ma tfënag, midoqiwa (miţoqiwa) xu dëmyo dab barqe, me kul xaşra. Këtwa baynoṯayye hëna miţoqiwa dlo dexono. Qolayye šobahwa lu barqo d me gawe du caywo d nisën. U malaxo du mawto, dlo kloyo acmayye zbiţowa.

U hosta dë mẖaḏarle i hostayiyaṯe, howe liţo. Mi qamayto, lo šmico bu tarzano (šëklano) l nošo. Am malke mawfaqqe as sefoqe du ẖarb, bi qëşşaṯe. W nošo laḏëc, u hostaṯṯe di cëtma w du yuqḏono, hawxa abro šiḏoyo. U saxlano d simile kar lo ẖušawwa, mën fayda šqile u liţo? Cam ţacmo sëmle u mede. Mgawe d feme (maẖëtle) koso du mawto appe. Mcawana koẖoḏër, me qëm u nišanayḏe abadan nošo lo koxolëş. Bëṯër d kamili ëšto yawme xëd miro. Mšadarle Aloho bu fuqdono lu camo šxiro. Maẖëtle lëğomo b feme das saxle bi zoriye. Maţfele u ẖarb, maqimile b lebo ţwiro. Mëd qayimi w azzën a šxire b ẖa šëbyo <ḏëlëm, kbošo>. U camo d këtwa b Ciwardo, me qëm u šëbyo, qayëm azzeyo l Anẖël w lu Ţuro d Izlo. Madëmme tamo ëšto (6) yarẖe b ẖašo rabo.

Bëṯër me zabno, b kul gabo zayëd u kafno, cal kul nošo. An noše mbarbëzi ban aṯrawoṯo. Bdalle komahzëmi xëd as safrune lašan d suwci laẖmo. Latwa laẖmo! Hawën grece su camo ẖanfo (kurmanj, carab, tërk, čarkaz, zaza, cazariye, fërsoye,...).

Hbiţi bi cabduṯo w bi gracyuṯo. Harke fayiši qëm dar ruqe, daq qašmariyat, dam mëẖwoṯe w du qaţlo. Mu kafno ruqaqwo u galdo d cal ag garmaṯṯe. Taẖt i gracyuṯo abadan lo ţralle d suwci laẖmo. Xëd aẖ ẖayyewën uxliwa tawno w gelo mi arco. Uxliwa sëwëḏre, feroṯo, gelo w ğer yariquṯo. Hawënwa ẖayyewën. Niše w gawre lašan d miţarwëẖi (mëṯnoẖi) tayihi l ğalabe dëkoṯe raẖuqe.

Hannover 1981

Nëbco: Beṯ-Şawoce Jan, Sayfo b Ţurcabdin 1914-1915, 1. Ţboco da 2, Beṯ-Froso Nsibin, Södertälje, 2006, f. 108-137.


  1. Gallo Šabo, (Ciwardo, 1875-1966).
  2. Han naqla cal ẖaṯe komër: Ḫḏaẖşar mënne, maytënne me Kfar- Boran, şuroye wayne. Ap pappuka - kulle - čiki bu axam, ţranne bu ẖabis. Komër mërre: Hama lo kow d mëžğolutu cam noš marke bu ẖappës. (Qašo Yuẖanun Šamcunki).
  3. Yacni kobëc d omër u ẖarb d koṯe cal Ciwardo. (Qašo Yuẖanun Šamcunki).
  4. Yacni i ẖkume mërla cal as sëryoye mede layto! (Qašo Yuẖanun Šamcunki).
  5. Këtwa faransawiye ẖeḏor di Addane. I Addane mliṯowa faransawiye. Ţarşuş, Skandarun w Antakya kulle faransawiye wayne. Qţëlle hanëk ste w kulle qţilënne, xëd qţëlle an armënoye. .
  6. Harke Gallo Šabo konofëq mu ẖabis w këzze l Ciwardo. (Qašo Yuẖanun Šamcunki).


History ForumHistory Forum

1900-1999 A.D. Assyrian History1900-1999 A.D. Assyrian History


Do you have any related information or suggestions? Please email them.

AIM | Atour: The State of Assyria | Terms of Service