Home | News | Perspective: Editorials | Guest-Editorials | Letters

Riše di Cito, Bu Tarix, Wariḏe di Gracyuṯo...
Our Church Leader and the Origin of our Slavery in History

Posted: Monday, April 25, 2011 at 05:04 PM CT


Jan Bet-Sawoce

1
B ayna zabno maz zabneyo, haw koṯe l boli ... Qrewoli bë kṯowo, bu zabno d ẖa max xalifa daţ ţaye, dac cabbasiye´we, dac cumayyidiye´we,... U xalifa, më fatra l fatra, këtwole d yotëw cam ar riše du aṯrayde. Ar riše uṯënwo lu diwan, yutwiwo yawmo kamilo ban nuqoše. Mnaqšiwo šëwole du aṯro; dac came, dad dine d kito bu aṯro.

U yawmo d uṯanwo ar riše, u xalifa nuẖatwo l qamuṯayye. B lebo fşiẖo w gaẖoxo mëstaqbalwo ar riše du aṯrayde. Hani mšiẖoye, hëḏoye, şabiye,... wayye.

Bu zabnano, heš cito kaldayto latwo. Këtwolan cito madënẖayto, macërbayto, marunayto w malkayto. Kulle mqabël dë ẖḏoḏe nayarwayye. Ḫḏo mac citawoṯo, lëbcowa d nohër cal i ẖreto, haqqa qatre camuqe (!) këtwo baynoṯayye. Bu zabnano, an nahire d latwën kuhne, mën saymiwo? Hano ste šëwolo rabo w lruẖeyo. Bas ak kuhne kulle, bu kṯowo dë mqabël dë ẖḏoḏe, bu ẖëngaliyo ruhţiwo. Kul ẖa, d qudarwo zëd d koṯëw ẖarbo cal u ẖreno, mëẖšawwo, yaḏoco-kayiso li mšihuṯo. Tam bu zabnanowe ...

Bi walaye d Buğdëd, këtwo li cito sëryayto, aw yacqubayto, ẖasyo b darğo cloyo. Heš i cito u markazayḏa b Anţiyuxya´we. Yacni u faţëryarxo tamo yutawwo. Bas cito d madënẖo, yacni nasţërnayto, b Buğdëd fašwo.

Ḫasyo dac yacquboye, kul d uṯewo, u xalifa, hul li darga du quşro, nuẖatwo l qamuṯe lašan d mëstaqbele. B gaẖxo, b fëşẖo w b šayno mëstaqbalwo u ẖasyo. U ẖasyo kul d ducarwo mi´aṯarwo mu mede dë ksoyëm u xalifa. Naqla, tarte, tloṯ,.. ẖa may yawme, u ẖasyo yacquboyo, komër lruẖe: Cajaba d qulabno ţayo, u xalifa mën šëkël gëd huwyo i ẖubayḏe mqabël didi? Mëftakarle zabno yarixo bu šewolano. U ẖasyo maţi l qanaca, ”ašër zëd gëd ruẖamli!” Kobe qarar w kowe ţayo. Këmğayër ëšme me Yuẖanun, ksamle Yaẖya. Han naqqa haw fayiš rišo laş şuroye. Hawi rišo laţ ţaye. Mawdacle ayna yawmo gëd oṯe u rišo ẖaṯo daţ ţaye.

Ḫasyo Yuẖanun d meqëm, hawi šex Yaẖya. Huwalle ayna yawmo kibe d oṯe l gab u xalifa. U yawmo dë gëd oṯe, blalyo hul şafro šanṯo b cayne lë naẖët. U lalyo kule mëftakarwo, be u xalifa mëqqa gëd roẖamle!? Mu fëşẖo du ftakarano, hul şafro, b gawe du baytayḏe bar riše uzzewo w uṯewo.

Nahër u yawmo. Nafiqo i šëmšo, mšamarle drëcone w azze baroyo mašëğle iḏe w foṯe, as sëfoqe d bayn rağloṯe. Mkafarle ruẖe bi mandelo. Amţele i sëjjade, fërsole cal i arco. Maftele foṯe li qëblo d Makka w bdele bi şluṯo. Krokëc, kqoyëm, kyotëw. Mabramle foṯe lu yamino lu semolo, rëqle cal u šiḏo w bëṯer qayëm. Kamilo i şluṯo. Mëdle li sëjjade, ţëwyole w maẖtole b dukṯa.

Këtwole tloṯ niše, kuraxwole cal tarte ẖrene lašan d mole u wajëb di ţayuṯo. Ḫḏo man nišayde, haṯe blalyo d damixo gabe bag gale, mẖaḏarlale qroţën . I ẖreto tlela ag gale, la´an adlalyo dawrayo du dmoxo d gab u šex. I ẖreto nafiqo li dërto, këmmo laj jeriyat: Mašeğu aj jule w maltemu u bayto, bëṯër sumu muklo li crayto.

Šex Yaẖya nafëq mu bayto, mhalxono azze lu quşro du xalifa. Bu darbo, kmëftakër bu xalifa, l qamuṯe hul l ayko gëd noẖët. U fëşẖo d foṯe mëqqa gëd howe? Malxono, hul d maţi l qëm di darga du quşro du xalifa, nošo lë ẖzele. Mcajëb! Qëm di darga, an noţure, ẖzalle, mëralle: Mën këbcët? Madcarle: Ašër adyawma gëd ẖuzeno u xalifa. Madcarre acle, ëmmi: Klay!

Huwwe xabro lu xalifa, omër. Ţër cobër! šex Yaẖya cabër li dërto du quşro, malaxle azze hul qëm du tarco du diwan. Bu tarco ste nošo lë mëstaqbele. Jbir d cobër l lawğël lu diwan. Drele šlomo cal i jamaca, u xalifa omër: Xlaş l tamëke ... Lë sëmle maraq ste manyo. Mawtawle bi xaşra daš šexawin ẖrene bi ẖarayto.

Šex Yaẖya, ẖzele cëjbo, omër: Alo kumarno u xalifa bi šašëke w bi kaske d cal qarci laḏëcli. Maylile mcal qarce lašan d maẖwe manyo ... Naqla ẖreto lë manfacla.

U xalifa naqla ẖreto muklile w maštalle hul d hawi caşriye. Han naqqa kul ẖa bdele bu dawro d uzze l bayte. Šex Yaẖya ţrele ruẖe ẖaroyo lašan d macbër ruẖe b cayne du xalifa w kobëc ste dë mšayele šewole dilonoye ... Kulle azzën, fayiš u xalifa w šex Yaẖya w aw wazire du xalifa. Qayëm šex Yaẖya li rağlo w aṯi laf u xalifa. Mërlele lu xalifa: Ya u xalifa di ţayuṯo du culmo! Adyawma aṯino l gabox b foṯi ste lë ẖërlox! Bu zabno d këtwi cal u dino baţilo di mšiẖuṯo, u yawmo d uṯenowo, nuẖtatwo l qamuṯi, b fëşẖo mëstaqbëlatwoli. Aṯino lu dino du ẖaq, qiyme d kalbo lawili gabox, haṯe mën masaleyo? Kubac d ëmmatli!

U xalifa ẖërle buwwe, ẖërle buwwe ... Huwwe ste mcajëb ğalabe ... At tre kẖayri mcajbe b foṯe dë ẖḏoḏe. U xalifa omer: Šex Yaẖya! Be i masale mënyo? Ucdo gëd umarnoloxyo ..! Ma šexin abadan latwo lë ẖḏori, w zayidi ẖa ẖreno. Xëdwoṯox ẖzelox këtwo ğalabe šexin, kulle këmqatli lašan d howën rabe li ţayuṯo ...! Yacni këbci d mëski dukṯi! Hedi b man gëd fašno w gëd qamno xalifa! Haaaa hawxa! De ucdo marli d ẖuzeno!

Meqëm şuroyowox, mëštaylono d camowox, ğer menox latwo. I naqqa d noẖatnowo l qamuṯox, iqoro lu camawo d uṯatwo b ëšme, uṯenowo l qamuṯox. Ucdo rišo d man hat gëd uṯeno l qamuṯox? Marli d ẖuzeno rišo d man hat ucdo?

Ḫëngi u xalifa d mërle xabre yaqure l šex Yaẖya, šex Yaẖya nkëtle lišone. Caşyo rëqte bë qḏole. Haw nafëq xabro me feme. Pis pis nafëq azze b lebo ţwiro lu baytayḏe.


2
Bu zabno d meqëm, cayn xëd adyawma, trenat, ţiyarat, otobosat, qamyonat w carabat latwo. A tëjjar, ak karoxe w an azole w aṯoye, lad dëkoṯe raẖuqe w qariwe ëzzënwo cam ak kërewën. Ak kërewën hëwewolën gamle, bağle, sësye w ẖmore lu ţacno w lu rwoxo dan noše. Hawxa an noše maqḏanwo aš šuğlonaṯṯe.

U darbo du kërwan d këmmile ”u darbo du ẖarir” ğalabe iḏicoyo bu tarix. U xaţ diḏe, lo rišo w lo caqwo latwole. B Beṯ-Nahrin i clayto, u darbo fatwo b gawe dë Nşiwën, bëṯër l Hazax, lë Gziro, l Mawşal, l Buğdëd,.. w gurašwo ëzzewo hul lu Hënd.

Këtwo darbo cal am maye ste ... An noše cal u nahro ruwxiwo bak kalake, cal am maye rabe ruwxiwo bu papur. Aş şëroye tëjjar b Ţurcabdin, meqëm mu Sayfo dan 1915, saymiwo tajara cam u Hënd. Mëbliwo u malaṯṯe qamayto lë Gziro cam u kërwan. Bë Gziro, ruwxiwo bak kalakat, uzzënwo hul Başra. Tamo nuẖtiwo w ruwxiwo bu papur ëzzënwo lu Hënd. Mzabniwo u mal d këtwolle, amţanwo acmayye mal mu Hënd lašan dë mzabnile b Ţurcabdin. Bëṯër mu Sayfo i tajaraṯe qayimowa mi ẖolo.

Ucdo ducrina lu zabno dax xalifa, lay yawmoṯo d ẖasyo Yuẖanun b Buğdëd d qalëb hawi ţayo. Bu zabnano koṯe u kërwan l Buğdëd. Cam u kërwan koṯe şëroye mu Ţuro, më Beṯ-Zabday, mi Gozarto d Qardo w më ğer dëkoṯo ste.

Ḫa zlam şëroyo, bu aşël më Beṯ-Zabday, aw du šrolo më Hazax, koṯe huwwe ste li tajara l Buğdëd. U kërwan aṯi l Buğdëd, kali bu xan w an noše kulle naẖiti bu xan. Kul ẖa mën këtle l zëbono, manẖatle. Qamayto bdalle kmëṯnoẖi, w bëṯër mu ṯnoẖo qayimi azzën li šuqo gab az zawone du malaṯṯe.

Hën mu kërwan gëd malxi ëzzën lu Hënd, hani d fayiši bëṯër bë tre šabe gëd ducri naqla ẖreto bu darbaṯṯe. Hani d fayiši b Buğdëd bdalle bu zëwono w bu šqolo. Ḫa man noše d hawxa d sëmle u hazxoyowe. Mkamele šuğle, këtwole ahël w iḏice bi walaye qayëm azze l gabayye. Uḏacwolle, meqëm ste aṯiwo l gabayye.

Maţi l gabayye, mẖele cal u tarco, ftëẖalleyo w cabër li dërto. Drele ”Šlomo aclayxu!” w xalëş. Ab baytoye kulle bu dawro aṯën nšëqqe, ẖḏënne, mšayalle cal an nošaṯṯe d Beṯ-Zabday, hulelën aš šlomaṯṯe w xalëş l lawğël. Ab baytoye huwwe xabro lu ahël, bdalle kulle hedi hedi koṯën kdorën šlomo hënne ste. Mali u bayto bu ahël. Sëmme ẖšëmto yaqërto w maẖšamme. Bëṯër mi ẖšëmto ag gawre griši li jëvate w an niše griši lu tëlimo di şëfro w lu jëloyo.

Bi jëvate, man dë mšayele mu hazxoyo cal Hazax mjawable .... Bëṯër mëd xalişi aš šëwole, han naqqa aṯi dawre du hazxoyo, huwwe dë mšayël. Bdele w mërle: Bac hatu mën kit gabayxu, mën layt? Aydarbo hatu? Aš šuğlonaṯxu aydarbone? W naţër nošo dë mjawëb acle. Aẖ ẖaḏire, hën qarco kibo, hën kẖayri bë ẖḏoḏe w hën këmnamnëmi lruẖayye.... U hazxoyo kẖoyër bënne be man gëd mjawëb acle!..

Naţër. Nošo lë mjawable acle. Dacër naqla ẖreto w mërle: Šëbqono ya jamaca, ašër kumar qay kulxu, kfëhmitu heš cal lišoni. Lišoni haqqa lë mğayër, ëno kfëhamno aclayxu, mšayalxu, mjawabli, mšayeli bas lë mjawabxu!? Mën xeryo yabo marulli? Kubac d fëhamno be i ẖalaṯxu mënyo harke?

Qayëm ẖa maẖëtle cal ruẖe w mërle: Yabo ëno gëd umarnox bas dlë foyiš lebox! U hazxoyo omër: Ma qay gëd foyiš lebi! Mar d ẖuzena!?

Madcarle u zlam şëroyo hawxa cal u hazxoyo: Aẖuno, ašër hawi taqne, u ẖasyayḏan d meqëm, ẖasyo Yuẖanun, lo cal mede hawi ţayo. Maẖëtle ëšme ste Šex Yaẖya. Amţëlele, tloṯ niše. Tarte şëroye, hanëk ste sëmile ţaye xwoṯe w ẖḏo ẖreto ţayayto carab. Ucdo kkoraxle cal tarte ẖrene. Mawşelan laş şëroye kulle ”oxrabbi nošo d ubele barṯo!” I masalayḏan haṯeyo, mţavzena, lë kuḏcina mën saymina? Ma këtlox šira mede?!

U hazxoyo omër: Ḫasyo Yuẖanun hawo d meqëm? Kuḏacne, nšëqli iḏe, maşlawli qëm iḏe ... Hano aydarbo sëmle hawxa? Ma mën ẖšowo gëd obe lu morayḏe? Aẖnone aloh u ğamaṯxu ğalabeyo, ëno ste acmayxu, nafël ğamo b lebi! Bas mën saymina? Hano mẖaramle i şëruṯo! Mbahdele ëšma! Ëno këtli šira l kulxu, d šëmcitu, ẖaḏirono d umarna ...

Kulle b ẖa femo: Mara aẖuno, ma kibox madcëratle li şëruṯo? Madcarle u hazxoyo: Lo lo, aẖnone, lëwetu nacime. U zlamano dcoro l baynoṯayxu haw kdocër. D oṯe b iḏe gëd qošëc u qurmo d kulxu! I širayḏi, hano klozëm d tulenale mi ẖolo w dlo, rišayxu w rišayna ste ğalabe gëd koyëw. Bam momo aţ ţaye b kul dukṯo këmbašri: U rabo daş şëroye, ţrele mu dino baţilo w aṯi lu dino du ẖaq!

Madcarre: Alo šqëlle ruẖayna bu mamrano. Haw fayëšlan ẖëwwe bi šuqo w bi walaye kula, ẖëngi d këmmilan: Hatu ste ţrawu! Ma caqël dëṯxu ţaw men diḏeyo? Huwwe qaroyo w hatu lo? Qrele w aḏëc lu šrolo! Hatu ste itexu lu šrolo! U mede baţilo, u darbayḏe halakyo, kmoţe li nuro di gihano, meqëm d ëzzexu li nuro di gihano, toxu maxleşu ruẖayxu!

Ašër i masalaṯxu ğalabe ğalabe maţcanlali ğamo, madcarle u hazxoyo. Haw kuṯele şabër, kobëc d soyëm xayifo mede... U hazxoyo mhawarle ẖişo cal ay yatiwe: Aẖnone! Nţoro layt! Maẖ ẖaḏire, man kobëc u šex d mëtle mi ẖolo? Ţër macle iḏe!

Kulle maclalle iḏayye. U hazxoyo omër: Tamam, hano qarar d kulanyo w ẖa´yo, mqabël nošo layt! Aẖnone! Ëno adyawma harkeno w ramẖël latno harke. U tloyayḏe ţrawulle acli. Bas kubac d muḏcitulli, ucdo u zlamano aykoyo?

Ḫa maẖ ẖaḏire omër: Yabo ramẖël ar rabe kulle gëd ëzzën lu quşro du xalifa. Tamo gëd fayši gabe hul čacčocin, bëṯër kul ẖa gëd docër l bayte.

U hazxoyo omër: Tamam! Ramẖël, ëno gëd ẖuzeno u ẖšowo du zlamano. Bu yawmayḏa ste gëd ëzzi l Saliq. U karwan diḏan i naqqa d docër gëd foyët naqla ẖreto tamo. Gëd ëzzi acme. U mal diḏi gëd maslamnole adyawma l ẖa maẖ ẖawrone d këtli bu xan. Huwwe ţër maţcanliyo w gëd oṯe u mal diḏi ste cam u kërwan. Tamam aẖnone! Kulayxu raḏye hatu!

Kulle b ẖa femo madcarre: E raḏyena! Madcarle u hazxoyo omër: Aẖnone! Ucdo kul ẖa ţër qoyëm docër l bayte w ramẖël ste kul ẖa mënayxu l šuğle. Xëd lawi mede kulxu gëd ëzzoxu w uṯetu. Ëno ste adlalyo gëd ëzzi ẖuzeno ẖawri w gëd fašno bu xan. Ramẖël gëd mdabarno u mede dë mqararlan adlalyo acle.

Qayëm li rağlo, omër: Fušun bë šlomo! W azze.


3
Bu darbo u zlam hazxoyo kmëftakër, kẖošëw, këmbawëb,..... b meẖe, mën lazëm d soyëm? Kali bu darbo, aṯi l bole d ëzze qamayto d ẖoze u darbo du quşro du xalifa. Azze lu quşro, karëx lë ẖḏore, ẖzele kmo darbone kuṯele, ayko kito nëţure, hani kmone... Rëzle u darbo b meẖe. Malaxle laf u xan. Cabër mi darga li dërto, azze baroyo li odayayḏe. Aṯi ẖa maẖ ẖawronayḏe, mẖele cal u tarcayḏe. Manyawo? U maẖoyo omër: Ftaẖ ëno u Išoc, ẖawrox du kërwanno. Ftëẖle u tarco, macbarle u ẖawrayḏe l lawğël. Hano adyawma kule aykowox Yawsef, lë ţreli dëkṯo dlë karëxno aclox? Mërle u Išoc. Madcarle: Ašër Išoc ëno ste kayiso lë kuḏacno. Hama ţrayya, bëṯër bu darbo gëd umarnox be aykowi ... Aẖuno, ucdo këtlilox sniquṯo. Ëno ramẖël mëş şafro, jbirono b šuğlo d ëzzi l Saliq. Larke l Buğdëd haw kibi ducarno, kubac d amţët acmox u mal dë šqili kule. Bëṯër më Saliq, gëd ëzzan cam ẖḏoḏe. Ma kibox dë mcawnatli?

Madcarle: E kibi. Ma mën këtlox tamo? Xeryo? Madcarle: Ašër xeryo, tamo këtli ahël, lazëm d ëzzi d ẖozenën, mawxa. Bas d oṯat cam u karwan bi dëkṯo d kole tamo naqla ẖreto gëd loqena bë ẖḏoḏe. Ţrowe aẖuno! Hano ţrowe sër baynoṯan, hëweno grecox l nošo ste hama lëmmët! U Išoc omër: Yabo ţrowe. Alo këtlox mede taẖt me lišonox bas lo këbcat d ëmmatle eli .... de ţrowe hawxa.

Qayimi a tre, mi odaye du Yawsef mëdde lu mal, mawballe li odaye du Išoc. Nqëlle, nqëlle, nqëlle .... hul d xalëş. Hawi lalyo, bi odaye du Yawsef maẖšamme fako, štalle paške d ẖamro, rawën ëšmo, hedi kul ẖa qayëm lag galayḏe. Bëṯër mëd azze u Išoc, u Yawsef šanṯo laṯile. Cal i cëtmo, bdele kroyëz l ruẖe ramẖël mën w mën gëd soyëm. Bi qamayto amţele i xanjar diḏe. Ḫërle acla, ẖarëftoyo lo .... amţele i kefo du tëẖrifo, mẖele a tre feme di xanjar acla zabno yarixo. Bëṯër mjarbole, ẖzele han naqqa hawyo tamam w maẖtole b dukṯa. Šţiẖ bag gale, šanṯo lë kuṯele. Kmişawër u darbo du quşro qum cayne, komër l ruẖe “ayko kuleno ţawyo?” Qalëb u lalyo, ţawëc.

Foṯe d şafro, mwaḏele lu malla mu jemëc b Buğdëd. Maẖësle u Yawsef cal qole. Qayëm xayifo, malëmle ruẖe, mcadele ag gale w nafëq l larwal. Bi dërto du xan këtwo cayno, aṯi l quma, mašëğle iḏe w foṯe. Kẖoyër lë ẖḏora, man kit man layt ... manne an azole w manne an aṯoye l gawe du xan. Aṯi l lawğël mafţarle fako, bdele knohër u yawmo. Mkamele w qayëm li rağlo. Maltamle as sëfoqayḏe w nafëq azze gab more du xan. Huwle ẖaq diḏe w maslamle i odaye. Naẖët lu axor, mëdle lu sësyayḏe w nafëq li dërto.

Bi dërto maštele u sësyayḏe maye. Maẖëtle u sargo cal ẖaşe, maşërle baš šubaqe cal gawe du sësyo. Ḫërlele b iḏe ẖiş ëlla lo? Aṯi more du xan, mšayele haka kobac heš tawno w şcore lu sësyo. Mëdle, ţlëble xaţër w nafëq mi dërto du xan l larwal. Kmalëx baz zabëqone w ba šqoqe d Buğdëd. Ḫzele ba šqoqe kanoše kkunši w kmanḏëfi. Mšayele më ẖa mënayye, be ayko kito dukṯo ẖa d yotëw d oxël muklo. Mëralle azze.

Naqla ẖreto dukṯo xu xanwa, këtwola dukṯo, ẖa d oxël w d maẖët u sësyayḏe tamo. Sëmle bazar cam u moro d maẖët u sësyo šan kmo d sacayat, aṯën lë ẖḏoḏe. Bëṯër u Yawsef nafëq azze l šuğle. Azze lu darbo d kuzze lu quşro. Kali b qërniṯo, këmfarëj cal an azole w cal an aṯoye lu quşro. Ğalabe noše uṯanwo lu quşro. Ḫzele man w man koṯe w kcobër mu tarco du quşro l lawğël du quşro. Kul ẖa d koṯe an noţure kmaydi l qamuṯhe, naqlat koṯe u xalifa l larwal komëstaqbël an noše. Bas sacayat mi qërniṯo d këtyo u Yawsef këmfarëj cal an noše. Qaflat qaflat oṯënwa. Kulle gawre. Hani kulle ar rabe daţ ţayewën. Këtwolën šašëkat mšakle cal qarcayye.

Bëṯër mani, aṯën ax xaxamin dah huḏoye. Hani ste lwiše mšakle, naẖët u xalifa l qamuṯayye. Mërlelën: B šayno aṯitu! W maxlëşile l lawğël lu quşro. Aṯën aş şabiye, aṯën aş şëroye naşţërnoye, am malkoye, am marunoye, kuhne yacquboye ...

Han naqqa haw fayiš nošo. U Yawsef ẖzele kal kaṯi ẖa šex l ruẖe. Ḫa b qëmṯo w faşal bas lruẖeyo, nošo layt acme. Këtle jule ğalabe šafire, b qarce këtle šašëke cajëbto, abadan lë kmažbëho laš šašëkat daš šexin d aṯën bi qamayto. Bu darbo azzën noše ţaye l iḏe, kkayfi w knušqila, këmmile: Aydarbo hat šex Yaẖya? Komadcër aclayye: Tawdi abri, ğalabe ţawwono. Hatu aydarbo hatu? W kmalëx b darbe xu calo d nofëẖ ruẖe, hawxa mqambëzo. Ha ha koṯe noše l iḏe, këmnawela w knušqila.

U Yawsef omër: Alo kmaẖwe hanoyo u zlam diḏi. Bac ğamo layt! Ucdo, ter dëṯṯe, ţër nušqi iḏox! D ẖozena bëṯër man gëd nošaqla?! Qayëm më dukṯe, azze msëkle ẖa mani dë nšëqle iḏe d Šex Yaẖya, mërlele: Mẖase babox, kibox d ummatli manwe u šex rabawo? Man d aṯi nšëqle iḏe w mëžğele acme .... meqëm mene fayët ğalabe šexin bas nošo lazze l iḏayye, qayo? U zlam kali w madcarle cal u Yawsef: Kmaẖwe ẖaṯo hat harke?! Yabo u šexano kulan krëẖminale. Kuḏcët qayo? D umarnolox. Aẖuno hano meqëm ẖa Cisawi´we. Ḫzele u darbo d Cisa ğalţoyo, dacër mene, aṯi lu darbo du nbiyayḏan, šlomo w şluṯo d Alo cal Mẖammad! W hawi Mẖammadi. Han naqqa i ţawto, bi cisatiye ẖasyo rabowe, ţrele w hawi gabayna šex rabo. Mawxa kulan krëẖminale. Bëṯër këtle mede ẖreno, ğalabe ţawwo dugle, fëtono, fësodo, gnowo, aẖmaqiye, cayno bu namus d ğer latle. Hawxa waşfat gab aš šexin hrene layto. Kcaqlan mënayye, nošo ğer mu ahël dëṯṯe iḏayye lë knošëq. Aẖuno ma hat ste latat mẖammadi, zox rahoţo nšaq iḏe, hano maclele riše di mẖammadiye. Këbcina bëṯër mu xalifa huwwe d howe xalifa! Zox rhaţ meqëm d cobër lu quşro bëṯër haw kẖuzatle! Ma kul nošo kqaṯle d nošëq iḏe?! Rhaţ bëṯre!

U zlam azze b darbe, u Yawsef ste sëmle ruẖe kar yacni gëd ëzze bëṯre du šex. Malaxle ëšmo bëṯër kali, ẖzele u zlam raẖëq, dacër l dukṯe. Bëṯër mi žğaliye du zlam gawe du Yawsef mali samo ğalabe samono. Yarëm, hawaxta gušme d komër “palaq!” më qëm ruẖe w mibëţ. Naẖët u başro d gëšme mi ẖkeye du zlam, haw koḏëc mën soyëm. Mi zoriye naẖët damce b cayne. Manfaqle mandelo më kise, mkafarle caynoṯe. Briṯo kayimo b cayne, haw kobëc d noţër, şabër diḏe tayëm.

Qayëm më dukṯe azze laf u sësyo. Maẖëtle tawno w şcore bu qurcayḏe w këble cal aḏne du sësyo w mërlele: Abro sësyo, ma hat mẖammadi hat? Fahëm acle, cayëqle, mẖalaqle u qurco mriše li arco, ncërle w qayëm cal at tarte rağloṯayḏe mu qaẖër. Mdaywën. U Yawsef aḏëc u sësyo mdaywën. Dacër mërlele: Šëbqono! Hano haw kfëhmët acli ste! Ma ëno lox mërli? Loooo! Lo lox mërli, l šex Yaẖya mërli. U sësyo rakëd, kali. Manţele u qurco, mcalaqle më ẖaṯo bë qḏole, mẖele cal u mëklo. Axul axul! Adlalyo gëd ëzzan darbo raẖuqo. Tamam! Mërle lu sësyo. Griš azze, macrëlele fako di crayto. Bëṯër huwle ẖaq diḏe. Mšayele l more di dëkṯo: Ašër adyawma ẖzeli ğalabe noše azzën lu quşro du xalifa. Mën xeryo? Mëštuṯoyo, cazayo,.. mënyo? U moro omër: Looo, lo! W lo ẖa mënayye. Lu xalifa këtle hawxa bu yarẖo naqla, kcozëm ar rabe di dawle, ar riše dac came, dad dine kulle l gabe. Yawmo kamilo kfayši gabe. Kmawkelën, kmaštelën, kubelën hadiyat. Bëṯër caşriye, kkëmlo i cazime, kul ẖa b dawre kqoyëm, kdocër l bayte. Kuḏcët aw lo bas naqla ẖreto gëd umarnolox, u xalifa, ksoyëm ğalabe farq w tamiziye bayn dan nošani. Hani dlë krëẖamme, hani kuḏci b ruẖayye, knëfqi qamoye ... bas hani dë krëẖamme kfayši ẖaroye. Kmëžğël acmayye, këmbasëm acmayye hul hënne d cujzi. Bëṯër hënne ste koṯën lu baytaṯṯe. Han naqqa knuţri hul d oṯe u yarẖo ẖreno.

U moro di dëkṯo mërle hawxa w bëṯër qayëm azze l šuğle. U Yawsef ste qayëm azze l šuğle.

4
Azze baroyo l larwal bi dërto. Cabër taẖt mu liwan d ẖoze u sësyayḏe. Uxalwo mu qurco. Këble cal aḏne w mërlele: Ašër kmaẖwe marke mcawqo gëd nëfqina. Kuḏcët qay? Këmmi u xalifa, hani dë krëẖamme kfayši ẖaroye gabe. Kmaẖwe Šex Yaẖya u ẖaroyo gëd nofëq mu quşro. Ţërwelox haj mcawqo gëd uṯeno. U sësyo hëzle qarce.

U Yawsef maclele qarce li šmayo, ẖërle bu yawmo, d ẖoze be mëqqa këtle zabno d ţowëc. Heš lu yawmo këtle baš d ţowëc, mërle l ruẖe. Malaxle laf i šuqo. Kmëftakër, bi qamayto ayko klozëm d kole? Bi dëkṯo d kole, mën klozëm d soyëm? Cajaba bu dcoro lu bayto, Šex Yaẖya lruẖe gëd howe, nošo gëd howe acme?! Këmbawëb b meẖe d ruẖe u darbo, i xanjar, u rahţo, u sësyo, nfoqo më Buğdëd, u darbo d Saliq, u karwan, aş şëroye d Buğdëd w bëṯër Hazax.

Buğdëd rabṯoyo. U quşro du xalifa b falge di walayeyo. Kibe caskar, kulle mşalẖe. Këtte rëmẖe, sayfe, tërse, canguze w xënejër. Bu quşro, lë ẖḏore kito ğalabe caskar. Kazzi laf u quşro d ẖuzeno i caskar, mërle u Yawsef. Bu darbo kloqe b noše ğalabe. Niše, gawre w nacime. Hënne ste azolene lu quşro du xalifa. An noše kmëžğoli cam ẖḏoḏe, aclayye këtte jule mšakle w mlawne. Bu darbo laqi b zëţoye. Kzëmri. Këtte hërče, kdayqila bi carbane krëqḏo. Noše këmzabni ţayre ţuroye.

Qolo d dalolo, komër “Toxu lan niše, toxu lan niše! Man kobëc d šuqele gracto? Aṯto? Kito kul šëkël, nacime, rabe, toxu šqalu! I ẖḏo b dinoro, kito b falgo w kito b ruco ste. Toxu, macjebu i ẖḏo d ubcitu!

Mqarawle u Yawsef laf u bazar dan niše. Noše ğalabe, hawën ẖalëqto, bu falgo kito niše w nacime. Am moraṯṯe këmzabnënne lu ẖa d kobëc. Am moraṯṯe, kmaydi lan niše b iḏayye, kmakrëxënne qum dan noše. An noše kẖayri bënne. Ḫa, tre cabiri lu bazar. Ḫa bu gabo ẖreno, mtaẖt u ẖaşo d ẖaşe manfaqle u kisëko du kallayḏe, manfaqle kalla. Huwle ẖaq d barṯo. Mëdole lruẖe. Mgargëšole bëṯre. Ḫa ẖreno këmbayzër, hawo ste šqile aṯto lruẖe.

Ḫa mam more mhawarle “Šqalu! Šqalu! Hani niše şëroyene! Mu Šam, më Urhoy, më Ḫarran w më Ḫalab´ne. Yalla šqalunne! Niše ẖalye w šafire! Sumu xer cam i ţayuṯo! Gëd yurqi idoṯayxu! Adyawma kit w ramẖël layt! Malezu!

Acccccccccaw! Haṯe mënwa? Mërle u Yawsef. B cayne kẖoze, qufle qufle niše cam lwoše ẖalye w nacime acmayye, bu mazad kmizabni. Kulle şëroye, ntiši mam moraṯṯe w mi dukṯaṯṯe. Amţanne l Buğdëd, këmzabnënne laţ ţaye. Mëskene şëroye! Šanş d xulşi ste, latte! Kulle, bi zoriye gëd saymënne ţaye.

Mẖalaqqe ad damce b cayne du Yawsef. Kali lišone, šali. Lë koḏëc mën soyëm ... Maclele droce, mkafarle ad damce d caynoṯe bu qurmo di qëmësto. Koḏëc laybe soyëm mede, cal d laybe soyëm mede ste b gawe kroṯëẖ ruğzo. U samo du karah maţi lë nẖire. Këmšayël l ruẖe “Mën kibi d samno?

I barṯaṯe, kẖuzetu mëqqa ẖliṯoyo ... Haṯe më Ḫarran´yo. Yalla mqarewu šqalu li barṯo ẖliṯaṯe! Ḫaq diḏa dinoro w falgeyo. Noqëş lë kuwyo, mërle ẖa mam mzabnone. U Yawsef jbërle ruẖe d šuqela. Yaqëḏ lebe acla. Manfaqle u kisëkayḏe du kalla. Mëdle dinoro w falge mene w azze la-qëddam. Huwle lu mzabnono u kalla, dlo žğaliye, mëdle i barṯo ẖarranayto më iḏa w griš. Malaxle.

Bu darbo kmalëx, bas halxo kmalëx cam i barṯo ẖarranayto. Žğaliye acma lë kmëžğël. Iḏa b iḏe kmalëz. Azze msawyo lu xan qamoyo d naẖëtwo buwwe cam u kërwan. Karëx cal u Išoc. Ḫzele. B şurayt hedika mërlele be i masale mënyo. Abëc mu Išoc, d amţe i barṯo ẖarranayto acme, i naqqa d malëx cam u kërwan l Saliq. U Išoc b kul ẖubo maqbele w fayišo amane gabe. Amţalle fako l quma, axila. Bëṯër mu muklo u Yawsef qayëm azze l šuğle.

Bu darbo kmalëz. Kẖoyër bu yawmo w komër “Ašër hawi čağ, han naqqa kumarno ad dayfe du xalifa gëd bodën nëfqi”. Maţi l gab u bazar dan niše naqla ẖreto. Ḫzele han naqqa aydarbo këmzabni an nacime. Lë kali malaxle. Maţi l gab u quşro. Qëm i darga kito caskar du xalifa. Bdele dayfe koṯe l larwal. Xayifo u Yawsef bdele kkuraxle cal qërniṯo. Karëx karëx, ẖzele. Marke kmadëq bu quşro, man mad dayfe knofëq.

Bdalle hedi hedi ad dayfe, ẖa ẖa, tre tre knëfqi. Qamayto nafiqi aš šexin di ţayuṯo. Hën mënayye azzën lu bazar d zuwni nacime. Hën kmalxi bu darbo dlo kloyo. Ha ha knofëq dayfe. Bdele kowe ëšmo ëšmo cëtmo ste.

Badaye dat tëšerënyo, al lalye bdalle kyurxi. Kul mëqqa d koṯe i cëtmo kmišalţo cal az zabëqone. An noše kmibarbëzi. Kul ẖa b xaşra këzze. Bahre layt w cëtmoyo.

U Yawsef qayëm më dukṯe, aṯi l dëkṯo qarëw. Kobëc d ẖoze ad dayfe dë knëfqi mu quşro manne. Nafiqi ax xaxamin, ğalabewën. Jule kome këtte bas kmaẖwën. Bëṯrayye nafiqi aş şabiye. Ak kuhnaṯṯe jule ẖëwore këtte, hani ste kmaẖwën ğalabe kayiso. Hani ste ğalabewën. Nafiqi ak kuhne daş şëroye. Nafëq culmoye, rabe di caskar, hën maw wazire, hën mac caylat rabe d kito b Buğdëd. Kmaẖwe, hedi hedi bdele u quşro du xalifa kxole mad dayfe.

U Yawsef b şabër knoţër lu dayfayḏe. Iḏe cal i xanjaryo. Xu şayodo kloşe cal u şaydayḏe. Ğer mene baš šqoqe nošo lë fayiš. Caynoṯe mdaqrene bi darga du quşro. B dukṯo ẖreto lë kobëc d ẖoyër. Naqqat koṯe qole d qaţune bas wakidi aš šqoqe xalye w šalyene. Haw koṯe noše mu quşro. Bdele u Yawsef d mëftakër w dë mšayël l ruẖe, “Cajaba Šex Yaẖya heš lawğëlyo? Bac hul l ucdo lë hzeli d nafëq! Kumarno lu quşro darga ẖreto lu nfoqo lašan an noše latle. Ma Šex Yaẖya gëd domëx bu quşro? Ašër lë kmëtyaqanno d ẖuzena!?

U Yawsef han naqqa dlo şabër knoţër. Qayëm li rağlo. Kmiẖarëk, këzze w koṯe. Bas cayne cal i darga du quşroyo. Hawi ğalabe cëtmo. Mqarawle ëšmo ẖreto laf u quşro. Ftiẖo i darga. Ḫzele kaṯi ẖa lruẖe. Qarce kibo w kmalëx hedi hedi. Naţër hul dë mqarawle. Ḫzele këlle u dayfayḏeyo d aṯi. Xayifo mẖaḏarle ruẖe. Naţër hul d fayët acle. Ḫërle bëṯre haka nošo aw noše heš koṯe mu quşro. Latwo. Bdele huwwe ste kmalëx hedi hedi. Kul šawţo ste u Yawsef kẖoyër bëṯre haka raẖëq mu quşro. Ḫzele d raẖëq baš mu quşro. Malëzle. Iḏe cal i xanjaryo. Mqarawle, mqarawle ... bëṯër mhawarle ”Šex Yaẖya!” lë mašmacle b ruẖe. Malëzle zëd w mërle “Šex Yaẖya!” cal u qolo Šex Yaẖya kali w maftele foṯe d ẖoyër be manyo dë kqore ëšme ...

U Yawsef dlo takkël-makkël, bi cëtmayo grëšle i xanjarayḏe w hëwole b gawe d Šex Yaẖya. Gëršole w macbërole naqla ẖreto. Šex Yaẖya drele hawar “Hawaryo! Toxu lafeli! Hawaryo! Toxu lafeli! Hay hawaryo maxleşulli!” Axile xanjar ẖreto w ẖreto, nafël li arco. Huwwe bi arco ste axile heš xënejër.

Bdalle noše kšëmci ’ah hawar hawarat‘ w koṯën baz zabëqone. Lë kuḏci mënyo, u Yawsef šamëc d koṯe noše, ţrele mu šex w mahzamle. Azze baroyo lu sësyo. Dlo kloyo krohëţ. Maţi lu xan nacimo, mtaẖte du liwan šrele u sësyayḏe w mërlele: Han naqqa dlo kloyo, malëx! Harke ẖuwwe lë fayišlan. Huwle foṯe laf Saliq.

5
Bu zabuqo, an noše më hawir-dor koṯën laf u zlam d huwle hawarat. Ḫzalle këlle bu admo, mžido cal i arco. Ha ha admo uṯewo mene. Ḫa man noše d riše omër: Warox hdëm bote, hano Šex Yaẖya´yo. Be ayna këfuro hawxa sëmle buwwe lë ẖzelan! Ma ğer mak këfure man kito d quţele? Drawu hawar w maru acmi: Mẖammad Şalawat! Mẖammad Şalawat! Ak këfure qţëlle Šex Yaẖya! Ak këfure tlalle ẖayf dëṯṯe mene!.. Allah u Akbar! Allah u Akbar! Qalëb hawi ţayo, hawi šex, haṯe lë caryo b gawe dak këfure. Ya ţaye, dlo kloyo, tlawu u ẖayf du šex!

Aẖnone! Hën mënayna, xayifo maqemulle, mawbelulle li qaşţaxana du xalifa. Aẖna a ẖrene, maqëmina i ţayuṯo d Buğdëd li rağlo. Qamayto ëzzan gab az zëţoye, maẖisinalle. Bi dënnaga w bi zërnaye, ţër dayqi naẖle du mawto baz zabëqone. Aẖna ste acmayye xad dalole qurena Mẖammad Şalawat! Qţil Šex Yaẖya! U qaţlo dak këfure ẖalalyo! Hujmina cal ak këfure! Muqḏina babe dam maxlëfonaṯṯe. Mudu an niše, an abnoṯo w an nacime, qţalu ag gawre... Ya gëd howën ţaye xwoṯan w ya gëd mëqţoli! U mal du këfuro, ẖalalyo cal kulxu!

Qayimo Buğdëd li rağlo. Aţ ţaye ẖanfe, xu qaţco du sawal, bahre di nuro b idoṯayye, khurši laš šawṯawoṯo daş şëroye. Nafili bac citawoṯo, huwënne bi nuro. Mawqaḏḏe Mor Gorgis, Mor Eliyo, Mor Ḫëššabo, Mor Yacqub, Mor Axësnoyo, Mor Awgin, Mor Šamcun, Mor Yawsef, Mor Abrohom, Mor Narsay, Mor Nasţur, Mor Barşawmo, i Ndaṯ-Aloho, i Mort Šmuni, Mort Helane, Mort Širin,... Zbëţte kuhne. Čërre w mčarčarre julayye di kohnuṯo, acmayye dayroye w dayriyoṯo... Mzalţanne ad dayriyoṯo, makrëxënne ba šqoqe d Buğdëd. Këmqašmëri cal ak kuhne w cal ad dayroye. Kruwxi cal ẖaşayye, kqulcënne xa ẖmore w xas sësye. B falge di šuqo sëmme mëlayde rabṯo d nuro. Amţalle qayse ẖlime, xayifo maşrënne w sëmënne şlibe. Maşërre aẖ ẖasye aclayye, gëd şëlwënne xu moraṯṯe. Maqëmme hawxa 10-15 şlibe. Amţalle gelo našifo w ţaroše maẖëtte lë ẖḏorayye. Naţiri hawxa hul d aṯën az zëţoye. Cal qole di dënnaga layëm noše ğalabe. Ḫëngi d layëm noše, cafro d miẖalëq, li arco lë kmoţe.

An noše layime b ẖa femo këmhawri:

”Mẖammad Şalawat! Mẖammad Şalawat!
Mẖammad Raşul Allah! Şallaw cala Muẖammad!
Allah u Akbar! Allah u Akbar!”

Aṯi u šex rabo d Buğdëd. U qaţco dan noše šali. Naţiri, gëd mëžğël. Griš u šex l si nuro. Tamo kali. Ḫa maz zëţoye, amţele i zërnaye qëm feme, dëqle biyya. Ḫa zëţoyo ẖreno ste, mẖele bi carbane qëm du šex. Huwalle cašara ”ucdo kibox mëžğolët”.

U šex ftëẖle feme w mërle hawxa lu qaţco dan noše:

Ya aẖnone ţaye!

Aṯmël, aš šexin di ţayuṯo, kulan cam ẖḏoḏe, cam ar rabe dam mšiẖoye, dah hëḏoye w daş şabiye, u yawmo kule, xëd kul naqla czimewan gab u xalifa di ţayuṯo. B mede ẖarbo abadan lo maẖësli. Šex Yaẖya, zlam mhayëmnowe. Mede ğalţo laf u moro lo sëmle, ëno suhḏono lu medano. Hawile zabno ţrele mu dino baţilo w aṯi lu dino du ẖaq. Kito ğalabe xëdwoṯe, hawxa sëmme. Ëno ẖa mënayye. W hatu ste, kul ẖa manxu, ya babayxu w ya ste emayxu, hawxa sëmla, maqbelën u dino du ẖaq w ţralle mu baţilo.

Kito heš


Assyrian Forums

Perspective: Editorials | Guest-Editorials | Letters Archives

Guest Editorial Policy:
We welcome guest editorials and letters sent via our contact system. We reserve the right to determine the relevance and publication of any Assyrian-related article received. Perspectives expressed in guest editorials (op-ed) and letters do not necessarily reflect this website's views.


Do you have any related information or suggestions? Please email them.
AIM | Atour: The State of Assyria | Terms of Use