Home | Religion

Qriṯo şërayto bu Ţuro, aydarbo qalibo w hawyo ţayayto?

Posted: Monday, May 09, 2011 at 08:37 PM CT


Jan Beṯ-Şawoce

Qriṯo şërayto bu Ţuro, aydarbo qalibo w hawyo ţayayto?
How a West Syrian village in Turabdin in Upper Mesopotamia became Muslim?

I qëşşaṯe d laltaẖ, nafiqo b šëkël ğalabe karyo, bi gazeta d Zaman (Papaz kim? Ali Bulaç, 5 Mayıs 2010) i ţayayto bë Sţanbul. Cal d nafiqo li ẖolo, ẖzeli d ëbeno kula, xëd kityo lu qaroyo, kayis gëd howe lašan d miḏëc i masale bu asas mënyo?

Bu şurayt këtlan maṯlo hawxa komër: Komo xu qiro. Yacni zëd mu komo komoyo. I naqqa, nošo aw mede d mitaẖwewo ğalabe pis aw negativ, hawxa bu qiro miwaşafwo. Hedi hawxa, aš šamoce uḏciwo, hano mën mede ẖarboyo.

U tarix di citayḏan, madënẖayto w macërbayto, ğalabe ğalabe komoyo. Bu maṯlo d komër ”qiro” heš zëd ste mu qiro, ğalabe ğalabe komoyo i naqqa ẖa d uḏacle. Haqqa ẖarbuṯo kito b gawe du tarix di cito. Han naqqa i ẖarbuṯaṯe d këmmina, mënyo? Du šrolo, i masale mudu mi benamusiye w slaqu l lalcël w nẖatu eba hul l laltaẖyo. Bu samo du negativano mcaramţo w mliṯoyo i cito.

Aẖna më meqëm, d oṯe w huwewolan dawle, baẖ ẖabsat diḏa % 90 da ẖbisoyo, dayëm gëd huwanwo kuhne. U jaza yaquro ste mënwe, aclayye gëd mëqţacwo, mudu mu šnoqo w hul lu rjomo, w hul lu ẖabis yarixo. Dawle lawilan, mawxa nošo mënayye lë qadër d maẖët kuhno bu ẖabis.

U tarix qiro mqarqërano ste, lašan dlë miḏëc, i cito bdela ksaymo şansur acle. U kṯowo, d kuḏci tahlukayo bu mëstaqbël, mawqaḏḏe, mẖalaqqe, mzabanne w mdahdarre. Mën fayiš bi ẖarayto? Han naqqa fayiš, kul kuhno pis w ẖarbo. Hani ste, hënne b iḏayye kṯëwwe acle. Mdëẖẖe w maclalle li šmayo. U kuhno d këtwe kayiso ste, ya lë kṯëwwe acle w ya ste manẖatte lu ẖëşẖaş di arco, bi kṯawto.

U tarix komano, klozëm d nofëq li ẖolo. Du šrolo, klozëm d manfëqinale li ẖolo. Zëcṯo, abadan lë kowe d zaycina mene. Hul ucdo zayicina, mën mëstafadlan? Mede mcadlo, mede msawyo w mede kayiso, b caynoṯayxu kẖuzetu, ẖatta harke b Awruppa, lë sëmlan.
Mu tarixano gëd maẖkeno sahmo. Bu šëklano, kito alfowat dë ẖkeyat. Hul d oṯe meni, hawxa bu šëklano, gëd këṯawno hën mënayye. I ẖkeye d laltaẖ, ğalabe catëqtoyo, bu nëquşo kibe hawila 100 šne.

Hano mën qašoyo? Lëmmitu! Adyawma ste kito ğalabe xëdwoṯe…

Larwal d Mëḏyaḏ, këtwo qriṯo şërayto. An noše d gawa, këtwolle qašo b rišayye. An noše di qriṯo, mu qašano latwayye mamnun. U qašo ẖa benamuswe, bi qriṯo, şxërle i madrašto dan nacime, mawqaḏle a kṯowe du yëlfono w cayne bu mal w bu mëlk dan nošewa. An noše şëroye ğalabe cajizewën mene. Abici dë mğayrile. Šan d hawxa, bu sër, ar rabe di qriṯo, sëmme kmo naqqat knëšyo cam ẖḏoḏe. Bi ẖarayto maţën l qanaca, klozëm d mawḏëci i ẖale d këtne eba, li faţëryarxuṯo b Mërde. Qralle lu šamošo, uḏacwo qrayto w kṯawto, mawmalle cal u Mgalyën dlë maqër cal u sër dëṯṯe. Ymele. Qanici bu ymoyayḏe. Bëṯër, makṯawwe maktub ebe, cal u şxoro di madrašto, cal u yqoḏo da kṯowe w cal i benamusiye du qašo. Šrëẖẖe kul mede bu maktubano. Bëṯër mi kṯawto, qralle u maktub, kulle raḏën cal gawe. Qralle l ẖa qaşëd mi qriṯo, maẖkëlalle mën gëd soyëm w layko gëd ëzze. Mšayacce u qaşëd, acme maktub li faţëryarxuṯo, li Dayro du Zacfaran.

U šamošo dë kṯëwle u maktub, bu talyo azze l gab u qašo. Maẖkëlele an noše bi qriṯo, mën faẖo ksaymile. U qašo hëzle qarce w mërle: Šamoško tawdi. Aloho mnaţarlox w dayëm iḏe du yamino, d huwyo aclox! Aloh koroẖamnox ğalabe. Koẖozat b iḏi, kalla aw mal d obenox, latli. Ḫur kit i ẖurmayhe du bayto baroyo, zox l sida. Marla ”lu qašo mšayacleli” hiyya gëd fëhmo aclox. Maqḏay šuğlox w tox disa l sidi i naqqa d howe mede acli bi qriṯo.

U qaşëd azze, huwle u maktub w dacër... Mi faţëryarxuṯo, zabno yarixo, nošo lo foṯo w lo xabro luwle li qriṯo. An noše jbiri d saymi ẖarake ẖaṯto. Naqla ẖreto bu sër, layimi bu knëšyo. Huwwe w šqëlle cam ẖḏoḏe cal i masale du qašo. Harke bu knëšyo, maţën li qanaca, li faţëryarxuṯo më ẖaṯo kṯawto ẖreto, haw këtla macna. Ţralle femo mi faţëryarxuṯo.

Maţën disa cam ẖḏoḏe l qanaca ẖaṯto, han naqqa gëd mašmëci i masalaṯṯe lu šëlţono Cabdël-Ḫamid bë Sţanbul. Ḫšëwwe, šëlţonoyo w ẖokumeyo, balki bi quwwa di caskar di Ḫamidiye d mëfqile lu qašo mi qriṯo. Qanici hawxa kulle. Naqla ẖreto qralle lu šamošo. Aṯi. Mawtawwe, amţalle u Mgalyun, mawmalle. Ymele. An noše mëralle, han naqqa gëd këṯwi lu šëlţono. U šamošo mëdle lu qalam w lu warqo, bdele bu carabi kkoṯëw lu šëlţono. Kṯëwwe maktub ẖreno yarixo. U šamošo tayëm šuğle, qayëm azze l bayte. Qralle lu qaşëd, šrëẖalle mën gëd soyëm. Mëdle u maktub w azze lu wali b Mërde. Huwle u maktub w dacër.

U šamošo, naqla ẖreto bu talyo, azze l su qašo. Maẖkele lu qašo ar rabe mën sëmme… U qašo naqla ẖreto, maškarle u šamošo, han naqqa hulele ëšmo d bayto ẖreno d ëzze, gab ğer ẖurma. Azze l sida w maqḏele šuğle.

An noše di qriṯo naţiri d oṯe xabro mu šëlţono Cabdël-Ḫamid. Naqla ẖreto zabno yarixo naţiri, më tamo ste, xabro lë madcarre aclayye. B karyuṯo, lašan d xulşi mu kuhno pisano, nošo mede lë sëmlelën.

An noše di qriṯo naqla ẖreto jbiri d saymi knëšyo bu sër. Bu knëšyano hawilën mamro w tënoyo cam ẖḏoḏe. Ḫzalle, lo bi arco w lo bi šmayo, ẖuwwe latte. Bdalle cam ẖḏoḏe d kurxi cal čara: Mën saymina? Yarixo, huwwe w šqëlle cam ẖḏoḏe. Bi ẖarayto ẖzalle, dlo hënne b iḏe d ruẖayye ẖayki qarcayye, čara latte!

Abici, b iḏe d ruẖayye, hënne d kurxënne cal čara. Xabro marke w ẖa më tamo. Këzzën w koṯën baš širat w baf fëkrat, mënyo i ţawto? Bi ẖarayto, mërre lë ẖḏoḏe: Gëd nëfqina mi qriṯaṯe, gëd ëzzan lë qriṯo ẖreto. Tamo, kulan gëd hëwena ţaye w xulşina mi masalaṯe b naqla ẖḏo. Bu knëšyo, nošo mqabël lawi. Mëdde qarar cam ẖḏoḏe, hawxa gëd saymi. Maẖëtanne yawmo ste lu nfoqo mi qriṯo, ema gëd howe.

Aṯi u yawmo, blalyo, rabe w nacime, niše w gawre, ksaymi ruẖayye kar, dlo ẖës knëfqi mi qriṯo. Kmalxi baš šalwe w baţ ţurone bas sacayat. Foṯe d şafro, kmoţën lë qriṯo d ţaye. Kcubrila, baroyo mu bayto qamoyo këmšayli cal u bayto du šex. Kmaẖwanne w këzzën lu bayto du šex. Maţën li darga, dëqqe cal i zëqqaţa du tarco, kmo naqqat w naţiri. Aṯi more du bayto, ftëẖlelën u tarco. Mšayalle: Ma hano u bayto du šex di qriṯoyo?” u šex madcarle: E, mën xeryo? Mën hawi? Mën këbcitu? Këmmi lu šex: Yabo aẖna mšiẖoyena, këbcina d huwena ţaye. U šex b kul fëşẖo mëstaqbëlile. Macbërile li dërto du baytayḏe. Mdayfile muklo w štoyo, qroţën, crayto, ẖšëmto ..... axër. Bi ẖarayto, u šex omër ”De han naqqa qumu! Ëzzan cam ẖḏoḏe lu jemëc, tamo mšahedu cal iḏi, w bëṯër mşalawu acmi i şluṯo.” Kulle qayimi malize li rağlo. Këmhaḏri w kmaltëmi ruẖayye lu mazlo.

Qëm di darga u šex komër: Accccaw! Adyawma mën yawmo mqadšo w mbarxoyo! Ḫuru li ẖëkme du morayḏan! Këtwolan malla lo šţaw maẖ ẖaḏire, mẖase. Meqëm mënayxu, hama kibe balki bë kmo d sacayat, aṯi l sidi ẖa qašo. Hawxa b šaqle w faşal! Bi šaqlayḏe kmarcël aţ ţurone! Cayn xëdwoṯayxun, huwwe ste abëc d howe ţayo. Bac ţaw mawxa mayko kit? Ya rab! Hama bas bërkoṯo kfax aclayna! Aloh gëd samno huwwe malla alxu!

Aş şëroye ẖšëwwe, këlle hawën ţaye w gëd xulşi b naqla ẖḏo. Të macna ste, lë qadiri d obi, li masale d cabiri eba. Hawxa mwakalle cal Aloho, w azzën lu jemëc. I naqqa d cabiri li dërto du jemëc, bac b caynayye, mën d ẖozën kayistoyo?! Kal këlle u qašo di qriṯo tamo kalyo! Këtle b qarce šašëke! Gabe u šamoško, lwišo jule daf faqqa. A tre, meqëm mënayye aṯën w hawën ţaye ste. Ucdo u qašo gëd howe malla aclayye! U šamoško ste faqqa! E de han naqqa toxu mşafawulla!

Aş şëroye, ẖzalle ruẖayye, më ẖaṯo, daciri naqla ẖreto, li xane qamayto. Hawën ţaye ste w lë manfacla. Cabiri l cayni gihano! Bi dërto du jemëc hawi ”ğëlo-ğëlo” bayn daş şëroye. Ḫzalle i ẖalaṯṯe mede lë mğayër eba. Hën bdalle b şurayt këmhawri ”Haw kuwena ţaye! Ducrina lab botayḏan!”

U šex laḏëc mënyo? Bdele b kurmanji këmšayël: Mën hawi? U malla ẖaṯo mjawable: Mandamme, haw këbci i ţayuṯo! Këbci d ducri li mšiẖuṯo! U šex mdaywën. Këtwole nëţure taẖt më iḏe bi dërto du jemëc. Mhawarle aclayye: Kundëro! Šuviyo! Şxaru i darga du jemëc! Azzën rahoţe, şxërre i darga. Han naqqa, haw kibe nošo ste d mahzëm.

Aş şëroye mẖarẖašše ruẖayye, abici dë mqawmi mqabël... U šex mërle: Bi ţayuṯo dcoro layt! U ẖa d docër, darbe mawtoyo! Ma lë kuḏcitu! Aş şëroye hjëmme li darga w las siyoğene lašan d mahzëmi w maxlëşi. U šex mhawarle: Mẖammad şalawat! Ak këfure loxune! U admaṯṯe ẖalalyo! U qaţlaṯṯe ẖalalyo! Wajëbyo d quţlitunne!

Hjëmme cal aş şëroye. U ẖa dë msik bi dëkṯo, pazzëki nẖir. Mi zëcṯo an noše kalën haw mahzamme. A qţile, ẖa b ẖa mgargëši, mẖalqi b gawe di čačma du jemëc.

Hawxa aş şëroye d fayiši jbiri d maqbëli i ţayuṯo w u malla ẖaṯo cal riše d ruẖayye. U šex mhawarle: Yalla kulxu lam mëssinat! Mašeğu ruẖayxu mu garwo di mšiẖuṯo! U ẖa manxu dlo mašëğ, foṯe du morayḏe lë kẖoze bi malkuṯo!

Aş şëroye kulle, kul ẖa b dawre, msëkle li mëssine w azze l riše di cayno dam maye. Mlalle maye, mašëğğe, manḏaffe ruẖayye mi mšiẖuṯo. Mşalalle l qul du šex, jbiri hawën ţaye.


Religion Forum

Religious Organizations Network Archives


Do you have any related information or suggestions? Please email them.
AIM | Atour: The State of Assyria | Terms of Use.